شاخص توسعه نیروی انسانی- پایان نامه تأثیر تحقیق بر رشد اقتصادی کشور

  • شاخص توسعه نیروی انسانی

از سال 1990 به بعد، همه ساله گزارشی از توسعه انسانی توسط برنامه توسعه سازمان ملل متحد[1] منتشر می­شود. در این گزارشات سالانه، با استفاده از شاخص­های جزئی، مثل: شاخص بهداشتی، آموزشی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، محیط زیستی، … وضعیت کشورها و مناطق مختلف با یکدیگر مقایسه می­شوند. همانگونه که در نخستین گزارش توسعه انسانی در سال 1990 آمده است: ” مردم، یعنی مردان و زنان، ثروت واقعی هر ملتی را تشکیل می­دهند. هدف توسعه، خلق شرایطی است که مردم بتوانند در آن از عمر طولانی و زندگی سالم و سازنده­ای بهره­مند شوند (روزبهان، محمود، 1371، ص30).

برای محاسبه ارزش عددی شاخص توسعه انسانی[2] هرکشور دارای 3 جزء یا مؤلفه است که عبارتند از: توان برخورداری از عمری طولانی و توأم با سلامت، توان معرفت اندوزی و کسب علم، و توان دسترسی به منابع و امکانات لازم برای برخورداری از یک سطح زندگی مناسب، از یک فرمول ویژه استفاده می­شود. از شاخص امید به زندگی برای مؤلفه اوّل، از نرخ­های سواد و درصد ثبت­نام شدگان در مراحل مختلف تحصیلی برای مؤلفه دوّم، و از درآمد سرانه تبدیل شده به برابری قدرت خرید[3] برای مؤلفه سوم استفاده می­شود (روزبهان، محمود، 1371، ص30). حداکثر و حداقل شاخص توسعه نیروی انسانی بین صفر و یک قرار دارد. کشورهای با شاخص توسعه برابر با 8/0 و بیشتر به عنوان کشورهای با ” توسعه انسانی بالا “، کشورهای با شاخص توسعه برابر با 5/0 تا 8/0 به عنوان کشورهای با “توسعه­ انسانی متوسط” و کشورهای با شاخص توسعه­ی کمتر از 5/0 به عنوان کشورهای با “توسعه انسانی پایین” محسوب می­شوند (روزبهان، محمود، 1371، ص31). در گزارش «برنامه توسعه سازمان ملل متحد» در سال 1990 همچنین آمده است که در کنار شاخص توسعه انسانی که بزرگی آن نشان­دهنده کسب مؤفقیت برای یک کشور است می­توان از شاخص محرومیت[4] نیز که بزرگی آن نشان­دهنده کمبودها و فاصله گرفتن از کسب مؤفقیت است نیز نام برد. در تشکیل این شاخص، از روابط زیر استفاده می­شود (روزبهان، محمود، 1371، ص 32):

 

 

که در آن YJ درآمد سرانه کشور J و eJ انتظار حیات در کشور J و LJ سطح سواد در کشور J است. در نهایت برای محاسبه DI مربوط به یک کشور این سه شاخص جزئی با هم جمع و بر سه تقسیم می­شوند.

DIJ = 1/3(PLYJ + PLeJ + DILJ)

از طریق دیگری نیز می­توان شاخص محرومیت یک کشور (DIJ) را بدست آورد.

DI = 1 – HDI

یعنی شاخص محرومیت یک کشور = 1 –  شاخص توسعه انسانی آن کشور

[1]. United Nations Development Programme

[2]. Human Development Indicator

[3]. PPP

[4]. Deprivation Index (DI)