مدل ویژگی ها/پایان نامه درباره شخصیت و هوش هیجانی

مدل ویژگی ها

روانشناس انگلیسی به نام پترایدز[1] که در اصل زاده شوروی سابق بوده ، ارائه دهنده این مدل بوده و تفاوت هایی بین مدل صفات و مدل توانایی ها درنظر گرفت. هوش هیجانی صفات “مجموعه ای از خود ادراکی احساسی است که در درونی ترین سطوح شخصیت رخ می دهد”. به عبارت ساده تر هوش هیجانی صفات به ادراک فرد از توانایی های احساسی خود اشاره دارد. به این دلیل که این تعریف هوش هیجانی دربرگیرنده گرایش های رفتاری و توانایی های درک شده توسط خود فرد است توسط پرسشنامه های پر شده توسط خود افراد سنجیده می گردد در حالیکه تجربه نشان داده که مدل هوش هیجانی توانایی ، که اشاره به توانایی های واقعی فرد دارد ، به سختی به صورت قابل سنجش و اندازه گیری است. هوش هیجانی صفات باید در یک چهارچوب مبتنی بر شخصیت مورد بررسی قرار گیرد. از اینرو یک نام دیگر برای این مدل می تواند خود سودمندی احساسی[2] باشد (Petrides & Furnham, 2001).

مدل هوش هیجانی صفات بسیار عمومی است و مدل ترکیبی گولمن را نیز دربر می گیرد.  مفهوم سازی هوش هیجانی به عنوان مشخصه شخصیتی منجر به ساختاری می گردد که خارج از طبقه بندی توانایی های شناختی انسان می گردد (Petrides & Furnham, 2003).

2.3.2. مؤلفه های هوش هیجانی

مایر، سالووی و کاروسو با پژوهش در محیط دانشگاهی در سال 1999 ، مدل هوش هیجانی را با چهار عامل معرفی کردند:

برداشت و اظهار هیجانی:  توانایی در آگاهی از احساسات خود ودیگران و هم چنین بیان احساسات و نیازهای احساسی به طور صحیح برای دیگران است . برداشت هیجانی هم چنین شامل توانایی تمایز قائل شدن میان ابراز احساس صادقانه و غیر صادقانه است.

تسهیل تفکر به وسیله ی هیجان (استفاده از هوش هیجانی):  توانایی در تمایز قائل شدن میان هیجانات متفاوتی که یک شخص احساس می کند و نیز توانایی کاربرد عواطف برای بهبود و افزایش قوه ی تفکر       است.

فهم یا درک هیجانی:  توانایی در فهم احساسات پیچیده است و هم چنین شامل تجزیه کردن عواطف به اجزای مختلف و درک تغییر احتمالی از یک حالت احساسی به حالت احساسی دیگر است.

مدیریت یا تنظیم عاطفی:  توانایی ارتباط یا عدم ارتباط یک احساس بسته به سودمندی آن در یک موقعیت خاص است (یعقوبی و همکاران ، 1388).

دی و همکاران[3] (2002) در پژوهش خود از تقسیم بندی بار-آن[4] (1997) از مولفه های هوش هیجانی استفاده نمودند. بر اساس این تقسیم بندی که در پژوهشی با بیش از 4000 نمونه در آمریکا صورت گرفته بود ، هوش هیجانی در قالب رفتار هوشمندانه و اجتماعی به پنج مؤلفه تقسیم می شود:

  • مؤلفه های درون فردی[5]: توانایی فرد در شناسایی و فهم احساسات ، هیجانات و ایده های خود ؛
  • مؤلفه های بین فردی[6] : توانایی شناسایی و فهم احساسات و هیجانات دیگران؛
  • مؤلفه های سازگاری[7]: توانای انعطاف پذیری و تغییر احساسات متناسب با موقعیت؛
  • مؤلفه های مدیریت استرس[8]: توانایی سازگاری با فشارها و کنترل سازنده و اثربخش هیجانات؛
  • مؤلفه های خلق عمومی[9]: توانایی احساس و بیان هیجانات مثبت و در نظر داشتن نیمه روشن تر زندگی .

رابینز و لانگتون[10] (2012) از تقسیم بندی گولمن برای بررسی ابعاد هوش هیجانی استفاده می کنند که عبارتند از:

خودآگاهی: آگاه بودن از احساسات درونی است. این بعد از طریق مشخصه های اعتماد به نفس ، خودارزیابی واقع بینانه و یک حس شوخ طبعی که مورد تائید فرد نیست مر گردد.

  • خود مدیریتی: به توانایی مدیریت احساسات و انگیزش های شخصی فرد توسط او اشاره دارد. این مشخصه از طریق قابلیت اعتماد و جامعیت ، داشتن حس راحتی در مواجهه با ابهام و باز بودن در برابر تغییرات مشخص می شود.
  • خود انگیزشی: عبارت است از توانایی ایستادگی و پافشاری در مواجهه با عقب گردها و شکست ها. این بعد از طریق مشخصه هایی مانند میل شدید به کسب موفقیت ، خوش بینی و تعهد سازمانی بالا مشخص می گردد.
  • همدلی: اشاره به توانایی دیدن و درک احساسات دیگران اشاره دارد. این بعد در تخصص در ایجاد و حفظ نیروهای با استعداد ، حساسیت بین فرهنگی و ارائه خدمت به مشتریان و مراجعه کنندگان نشان داده می شود.
  • مهارت های اجتماعی: این بعد به توانایی مدیریت کردن احساسات دیگران اشاره دارد. این بعد در قدرت اقناع دیگران و تخصص در ساخت و هدایت گروه ها و تیم ها نشان داده می شود (Goleman , 1995).

[1] – Petrides

[2] – Emotional self-efficacy

[3] – Day et al

[4] – Bar-Ann

[5] – Intrapersonal

[6] – Interpersonal

[7] – Adaptability

[8] – Stress Management

[9] – General Mood

[10] – Robbins & Langton