مزایا و معایب تحلیل پوششی داده،ارزیابی عملکرد شعب بانک کشاورزی مازندران

مزایا و معایب تحلیل پوششی داده ها

الف) مزایا

مزایای روش تحلیل پوششی داده ها به شرح زیر است(چارنز[1] و دیگران، 1995):

  • تمرکز بر هریک از مشاهدات در مقابل میانگین جامعه؛
  • فراهم آوردن یک روش اندازه گیری جامع و منحصر به فرد برای هر واحد که از ورودی ها (متغیر های مستقل) برای ایجاد خروجی ها(متغیرهای وابسته) استفاده می کند؛
  • استفاده هم زمان از چندین ورودی و چندین خروجی؛
  • سازگاری با متغیرهای برون زا؛
  • توانایی در نظر گرفتن متغیرهای طبقه ای یا مجازی؛
  • بی نیاز بودن از آگاهی از وزن ها یا قیمت های ورودی ها و خروجی ها و بی نیازی از ارزش گذاری؛
  • تخمین در تغییر ورودی ها و خروجی های واحد هایی که در زیر مرز کارا قرار گرفته اند برای تصویر کردن آن واحدها در مرز کارا؛
  • ارائه جواب بهینه پارتو؛
  • امکان بکارگیری ورودی ها و خروجی های مختلف با مقیاس های اندازه گیری متفاوت؛
  • شکل تابع توزیع و روابط تولید محدودیتی برای آن ایجاد نمی کند.

 

ب) معایب

از جمله معایب تحلیل پوششی داده ها می توان موارد زیر را برشمرد:

  • اندازه گیری کارایی نسبی نه کارایی مطلق؛
  • تفاوت بین اهمیت ورودی ها و خروجی ها موجب انحراف در نتایج می شود، اما با محدودسازی وزن های خروجی و ورودی، این مشکل تا حدودی قابل رفع است؛
  • مشکل انجام آزمون های آماری به دلیل غیر پارامتری بودن؛
  • تعداد مدل های مورد نیاز و حل آنها به تعداد واحدهای تحت بررسی بستگی دارد که تا حدودی حجم محاسبات را افزایش می دهد؛
  • تغییر در امتیاز کارایی محاسبه شده ی تمامی واحدها با اضافه کردن یک واحد جدید به مجموعه واحدهای قبلی بررسی شده؛
  • احتمال تغییر نتایج ارزیابی به دلیل تغییر در نوع و تعداد ورودی ها و خروجی ها؛
  • به عنوان یک تکنیک بهینه سازی، امکان پیشگیری از خطا در اندازه گیری و سایر خطاها را ندارد(مهرگان، 1391، 32).

مفاهیم ورودی و خروجی:

انتخاب ورودی و خروجی ها در تحلیل های کارایی از مباحث ساختاری و اساسی تحلیل می باشند. در مورد بنگاه های مالی مانند بانک ها و موسسات بیمه اهمیت این بحث دو چندان است؛ زیرا در این بنگاه‎ها، تفکیک کالا و خدمات واسطه ای به ورودی و خروجی، گاهی به سادگی قابل انجام نیست و کالا و خدماتی وجود خواهند داشت که از خصوصیات هر دو دسته برخوردار می باشند.

به طور کلی در واحدهای تولیدی و صنعتی از ورودی، به منابعی مانند نیروی کار، سرمایه و ساختمان تلقی می شود که در راستای تولید به آنها نیاز می شود.  از خصوصیات ورودی ها این است که هزینه های تولید را افزایش می دهد و از سوی دیگر خروجی به کالا و خدماتی اطلاق می گردد که متقاضی داشته و مصرف کنندگان، حاضر به خرید آن بوده و فروش آن برای بنگاه درآمد زا باشد.

کوپر[2]، سیفورد[3] و تن[4] این نکته را اظهار داشته اند که بنگاه ها با حفظ ثبات سایر شرایط [5] عموما خواستار مقادیر کمتری از ورودی ها و مقادیر بیشتر خروجی هستند. آنها این نکته را در تحلیل های سنجش کارایی منعکس کردند.

در خصوص بنگاه های خدمات مالی مانند بانک ها و موسسات بیمه، خروجی ها معمولا ناملموس بوده و بنابراین اندازه گیری و کنترل آنها به سادگی امکان پذیر نمی باشد. در این گونه مسائل، رویکرد عمل گرایانه به دنبال تشخیص و یکسان سازی خدمات ارائه شده توسط این بنگاه ها و یافتن متغیرهای کمکی خواهد بود که رابطه و همبستگی شدیدی با این محصولات داشته باشند.

شناسایی نهاده ها و ستانده های تحقیق

یکی از مشکلاتی که در امر تعیین نهاده ها و ستانده ها وجود دارد؛ این است که می توان نهاده ها وستانده های زیادی برای یک واحد تصمیم گیرنده در نظر گرفت؛ ولی در اکثر مواقع داده های در رابطه با آنها موجود نیست و این امر تصمیم گیری در مورد تعیین نهاده ها و ستانده ها را مشکل می کند(امامی میبدی، ، 1379، ص 37)

در مطالعات مربوط به ارزیابی کارایی در سطح واحدهای بانکی به روش DEA  دو عامل بسیار مهم در انتخاب متغیرهای نهاده و ستانده موثر است. اولین عامل، هدف تحقیق است که منجر به انتخاب متغیرهای خاصی می شود و دوم محدودیت های آماری و حجم نمونه مورد بررسی است.

جهت انتخاب متغیرهایی که به عنوان ستانده های شعب می بایستی مورد بررسی قرار گیرند، باید به این نکته اساسی توجه کرد که هدف اصلی بانک را می توان در سه حوزه تجهیز منابع، تخصیص منابع و خدمات خلاصه کرد. این سه قالب ستانده های بانک ها را تشکیل خواهند داد که ابعاد آنها را می توان به صورت کمی و کیفی نشان داد. برای مثال عواملی مانند دکوراسیون داخلی بانک، مدت زمان انتظار مشتری، ارائه اطلاعات کامل به مشتری، در نظر گرفتن راحتی مشتری و نظایر این ها می توانند کیفیت خدمات بانکی را افزایش دهند؛ ولی متاسفانه به دلیل گستردگی شعب مورد بررسی، امکان جمع آوری اطلاعات در مورد ابعاد کیفی ستانده ها میسر نشده و فقط به جمع آوری ابعاد کیفی اکتفا شده است. متغیرهایی که می‎توانند معرف ابعاد کمی ستانده های شعب بانک در بخش های تجهیز و تخصیص منابع و خدمات باشند.

شایان ذکر است انتخاب نهاده ها و ستانده ها در این تحقیق با توجه به تجزیه و تحلیل تحقیقات مشابه و رفع نارسایی های موجود در بررسی های گذشته و همچنین نظر سنجی از کارشناسان و محققین در زمینه ارزیابی عملکرد بانکی و همچنین نظر سنجی از کارکنان بانک ها استفاده شده است.

متغیر کیفی گروه بندی در این تحقیق، کارا یا ناکارا بودن شعب بوده و متغیرهای مستقل، تمامی نهاده ها و ستانده های مورد استفاده در تکنیک تحلیل پوششی داده ها می باشد. زمانیکه مشاهدات(بنگاه ها) کم و تعداد محصول و عامل تولید زیاد باشد، تعداد زیادی از این بنگاه ها روی منحنی مرزی DEA قرار می گیرند. بنابراین بدیهی است در صورتی نتایج تحقیق از اعتبار لازم برخوردار خواهد بود که مجموع متغیرها(عامل تولید و محصول) از سه برابر مشاهدات(بنگاه ها) کوچکتر باشد؛ به عبارت دیگر رابطه زیر برقرار باشد:

تعداد واحدهای مورد بررسی(DMUs) ≥ (تعداد نهاده ها+ تعداد ستانده ها) ×3

30≥ 3 ×(4+3)

که اگر در روش تحلیل پوششی داده ها قاعده فوق برقرار نباشد، تعداد زیادی از واحدهای مورد بررسی کارا خواهند شد و محقق را نتایج واقعی دور می کند.(امامی میبدی، 1379، ص 38)

در این قسمت نهاده ها و ستانده ایی که جهت اجرای تکنیک DEA  مورد استفاده قرار گرفته اند و نیز نحوه محاسبه آنها جهت وارد کردن به مدل معرفی می گردد.

نهاده ها: هزینه های پرسنلی، هزینه اداری شعبه، تعداد کارکنان شعب، میانگین سابقه کار کارکنان شعب

ستانده ها: میزان سپرده ها، میزان تسهیلات، ارائه خدمات(توکن های اینترنت بانک، فروش خدمت  sms بانک، آمار فروش همراه بانک).

[1]Charnes et al

[2] Banker

[3] Seiford

[4] Tone

[5] Eeteris paribus