پژوهش – مطالعه پایداری عملکرد دانه لاین های کلزا Brassica napus L.- قسمت ۱۵

تجزیه واریانس مرکب صفات برای ۲۲ ژنوتیپ مورد مطالعه در ۶ محیط با استفاده از نرم افزار MSTATC انجام شد.

۳-۶-۲- تجزیه پایداری

برای مطالعه پایداری ۲۲ ژنوتیپ کلزا از سه روش تجزیه AMMI ، تجزیه پایداری با استفاده از آمارههای پارامتریک و ناپارامتریک استفاده گردید.

۳-۶-۲-۱-تجزیه پایداری با روش AMMI

به منظور تجزیه AMMI از مدل ارائه شده در معادله شماره ۱ استفاده شد.

  1. Yger=

اثر اصلی ژنوتیپ،   اثر اصلی محیط، n تعداد محورهای مولفه‌های اصلی اثر متقابل در مدل AMMI،   مقدار منفرد مربوط به n امین مؤلفه اصلی باقیمانده در مدل، و   بردار ویژه برای g امین ژنوتیپ از n امین مؤلفه اصلی اثر متقابل،   بردار ویژه برای e امین محیط از n امین مؤلفه اصلی اثر متقابل،   نویز و   خطای آزمایش است (Clay et al., 1995). محاسبات مربوط به تجزیه AMMI با استفاده از نرم افزار GENSTAT 12 و رسم گرافهای مدل AMMI-1 و AMMI-2 با نرم افزار SPSS 21 انجام گرفت.

۳-۶-۲-۲- محاسبه پارامترهای پایداری

پارامترهای پایداری ضریب تغییرات محیطی (CVi)، (Francis and Kannenberg)، اکووالانس ریک (   ) (Wrick, 1962)، واریانس پایداری شوکلا (   )، (Shikla, 1972)، ضریب رگرسیون فینلی و ویلکنسون (bi)، (Finlay and Wilkinson, 1963)، انحراف از رگرسیون (Sdi2) (Eberhart and Russel, 1966)، واریانس محیطی(Si2) ، شاخص برتری (Pi) (Lin et al., 1986)، شاخص سازگاری ژئومتریک (GAI)، (Mohamadi and Amri, 2008) محاسبه شد. در بررسی‌های پایداری، ژنوتیپ‌هائی که کووالانس آنها کم می‌باشد (   )، نوسانات کمتری در سراسر محیط‌ها دارند و پایدارتر می‌باشند، همچنین واریانس پایداری (   ) بر اساس باقیمانده ماتریس (GEij+ eij) می‌باشد، هر چه کمتر باشد، نشان دهنده اثر اصلی ژنوتیپ می‌باشد (Crossa et al., 1990). هر واریته‌ای که ضریب تغییرات ژنوتیپی (CVi) و واریانس محیطی (Si2) کمتری داشته باشد، پایدارتر است. مشکل اصلی این روش‌ها در این است، که معمولاٌواریته‌های پایدارتر، کم محصول‌تر هستند (مقدم و دهقانپور، ۱۳۸۰). در روش فینلی و ویلکنسون عملکرد ژنوتیپ‌ها به صورت اثرات اصلی برای ژنوتیپ و محیط و حاصل ضرب اصلی محیط در ضرایب رگرسیونی ژنوتیپ بیان می‌شود، و ژنوتیپی پایدارتر است که میانگین مربعات انحراف از رگرسیون کم و ضریب رگرسیون نزدیک به ۱ داشته باشد (Crossa et al., 1990). کلیه محاسبات مربوط به آمارههای پارامتریک در محیط Excel 2007 صورت گرفت.

۳-۶-۲-۳- محاسبه پایداری ژنوتیپ‌ها با روش‌های ناپارامتری

پنج روش از آماره‌های ناپارامتری به منظور برآورد پایداری ژنوتیپها در این تحقیق استفاده شد. سری اول شامل آماره‌های ناپارامتری معرفی شده توسط Huehn (1979) بود شامل دو آماره (   ) و (   ) بود. سری دوم شامل آماره‌های ناپارامتری معرفی شده توسط Thennarasu (1995) بود که شامل چهار شماره (   )، (   )، (   ) و (   ) بود. سری سوم آماره مجموع رتبه کنگ بود (Kang, 1988)، در این روش رقم با بیشترین عملکرد و کمترین میزان واریانس پایداری کمترین رتبه را می‌گیرد و در نهایت رتبه عملکرد با رتبه واریانس پایداری برای هر رقم جمع می‌شود و رقمهایی با کمترین RS (مجموع رتبه) بیشترین پایداری را دارند (Akcura and Kaya, 2008). آماره بعدی، آماره عملکرد-پایداری (YSi) ، (کانگ ، ۱۹۹۳) بود. این آماره در فصل اول به تفضیل توضییح داده شد. بعداز محاسبه طبق روش گفته شده، میتوان بیان داشت که هرچه آماره پایداری عملکرد بیشتر باشد ژنوتیپ علاوه بر پایدار بودن داراری عملکرد بیشتری نیز است. دو شاخص ناپارامتری پایداری Ri و Li (Piepho and Lotiti, 1992) نیز برای ارقام مورد مطالعه محاسبه شد، براین اساس ژنوتیپ پایدار دارای مقادیر کمتری از دو شاخص مذکور میباشد.
محاسبات مربوط به آمارههای ناپارامتریک در محیط Excel 2007 به صورت فرمول تعریف شده و برای ۲۲ ژنوتیپ کلزا محاسبه گردید. همچنین تجزیه به مؤلفههای اصلی برای آمارههای ناپارامتریک نیز با استفاده از نرم افزار SPSS 21 انجام شد.

فصل چهارم

نتایج و بحث

۴-۱- نتایج تجزیه واریانس

نتیجه تجزیه واریانس مرکب برای صفات عملکرد دانه و عملکرد روغن ۲۲ رقم کلزا مورد بررسی در شش محیط مورد مطالعه (۳ سال و ۲ تاریخ کشت مختلف) در جدول شماره ۴-۱ ارائه شده است.
نتایج نشان داد که، اثر محیط برای صفتهای عملکرد دانه و عملکرد روغن در سطح احتمال ۱% معنیدار بود، این امر نشان میدهد که ۳ سال زراعی مختلف و تاریخ کشتهای متفاوت توانسته است ۶ محیط متفاوت را ایجاد نماید، بطوریکه از نظر صفات تحت بررسی اختلاف معنیداری ملاحظه گردید.
نتایج مشابهی توسط اسکوبار و همکاران در مطالعه ارقام و لاینهای کلزا گزارش شده است (Escobar et al., 2010).
نتایج حاصل از بررسی اثرات تاریخ کاشت بر روی رشد و عملکرد کلزای پائیزه حاکی از آن است که با تأخیر در زمان کاشت، تعداد خورجینهای بارور در متر مربع کاهش یافتند ولی تعداد دانه در خروجین بالا رفت و در نهایت عملکرد دانه افت کرد ولی درصد روغن دانه تغییر معنیدار نشان نداد (Jenkins & Leitch, 1986).
وجود اثرات معنیدار محیط برای صفت عملکرد دانه کلزا در تاریخ کشتهای مختلف در مطالعات لاتمن و دیکسون (Lutman & Dixon, 1987)، رایت و همکاران (Wright et al., 1988) و غیرمعنیدار بودن این اثر در مطالعه پاسبان اسلام (۱۳۸۸) گزارش شده است.
در بین ژنوتیپهای مورد مطالعه نیز تنوع معنیدار برای عملکرد دانه و عملکرد روغن در سطح ۱% مشاهده گردید. وجود تنوع معنیدار در بین ژنوتیپها بیانگر اختلاف پتانسیل ژنتیکی این ژنوتیپها برای عملکرد دانه و عملکرد روغن میباشد.
اثر متقابل «ژنوتیپ × محیط» برای صفتهای عملکرد دانه و عملکرد روغن در سطح ۱% معنیدار بود. معنیدار شدن اثر متقابل نشان میدهد که رفتار ارقام در محیطهای مختلف از نظر دو صفت مذکور متفاوت بوده است. به عبارت دیگر ژنوتیپهای مورد مطالعه در محیطهای متفاوت پاسخهای متفاوتی نشان دادهاند، لذا پایداری عملکرد دانه و روغن میتواند با استفاده از روشهای تجزیه پایداری مورد بررسی قرار گیرد.
معنیدار شدن اثر متقابل ژنوتیپ و محیط نشان میدهد که میتوان محیطها را براساس اثر متقابل گروهبندی نمود (Ma et al., 2004; Yan et al., 2000).
پورداد و جمشیدی مقدم (۱۳۹۲) در بررسی اثر متقابل ژنوتیپ در محیط از طریق روش GGE بایپلات برای عملکرد دانه ارقام کلزا (Brassica napus L.) در شرایط دیم معنیدار بودن اثر متقابل ژنوتیپ در محیط را برای عملکرد دانه گزارش نمودند.
درصد ضریب تغییرات در ۶ محیط برای صفات عملکرد دانه و عملکرد روغن به ترتیب برابر ۳۶/۱۳درصد و ۷۵/۱۳ درصد بود. (جدول ۴-۱). بنابراین پراکندگی این صفات تقریباً یکسان میباشد.
جدول ۴-۱ تجزیه واریانس مرکب ۶ محیط برای ۲۲ ژنوتیپ کلزا

صفات
منابع تغییرات درجه آزادی عملکرد دانه عملکرد روغن
محیط
دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.