پژوهش دانشگاهی – مطالعه پایداری عملکرد دانه لاین های کلزا Brassica napus L.- قسمت ۳۵

نتایج آمارههای پارامتریک مجموع انحرافات از خط رگرسیون (Sdi2) و ضریب رگرسیون(   ) برای صفت عملکرد روغن ۲۲ ژنوتیپ کلزا در جدول ۴-۹ آورده شده است. نتایج جدول نشان داد که ژنوتیپ ۱۱ با بیشترین مقدار Sdi2 و شاخص ضریب ضریب رگرسیون(   ) کمتر از ۹/۹ جزء ژنوتیپ ناپایدار دستهبندی شد. همچنین ژنوتیپهای شماره ۲ و ۴ با داشتن کمترین مقدار Sdiو شاخص ضریب ضریب رگرسیون(   ) ۹/۹ تا ۱/۱ جزء ژنوتیپهای پایدار محسوب شدند، که ژنوتیپ شماره ۲ با داشتن عملکرد روغن بیشتر از میانگین جزء ژنوتیپ پایدار با پتانسیل عملکرد روغن بالا محسوب شد (جدول ۹-۴).
امیری اوغان و همکاران تعداد ۲۳ ژنوتیپ بهاره گیاه روغنی کلزا را به مدت دوسال در چهار منطقه مورد ارزیابی قرار داده و نتیجهگیری کردند که هیبرید هابولا ۴۰۱ با بالاترین عملکرد دانه، ضریب رگرسیون خطی معادل یک و انحراف از خط رگرسیون غیرمعنیدار پایدارترین رقم است.

۴-۳-۱-۷- ضریب تبیین (Ri2)

استفاده از ضریب تبیین (Ri2) به جای میانگین مربعات انحرافات برای برآورد پایداری ژنوتیپها پیشنهاد شده است (Pinthus, 1973). براین اساس ژنوتیپهایی پایدار محسوب میشوند که علاوه برداشتن ضریب تبیین نزدیک به ۱۰۰% ، دارای میانگین عملکرد بیشتری نسبت به میانگین کل ژنوتیپ باشند. البته ضریب تشخیص به تنهایی نمیتواند معرف ژنوتیپهای پایدار باشد، زیرا این روش فقط برازش مدل رگرسیونی را نشان میدهد. بنابراین بهتر است که این آماره با توجه به مدل رگرسیونی توجیه شود (فرشادفر، ۱۳۸۴).
براین اساس برای صفت عملکرد دانه ژنوتیپهای ۴، ۲، ۶ و ۱۸ دارای بیشترین مقدار ضریب تبیین شدند، که در بین این گروه ژنوتیپ شماره ۶ بالاترین مقدار میانگین عملکرد دانه را نیز داشت، بنابراین ژنوتیپ پایدار با عملکرد دانه بالا شناخته شد. همچنین ژنوتیپهای ۱۲، ۱۱، ۱۳ و ۱۵ با کمترین مقدار ضریب تشخیص و عملکرد دانه پائین بعنوان ژنوتیپهای ناپایدار و کم عملکرد معرفی شدند (جدول ۴-۸).
برای صفت عملکرد روغن ژنوتیپهای ۲، ۴، ۶ و ۹ بیشترین مقدار ضریب تبیین را بدست آوردند، اما تنها ژنوتیپهای شماره ۲ و ۶ بعنوان ژنوتیپی پایدار با عملکرد روغن بالا گزینش گردید. همچنین براساس آماره فوق برای صفت اقتصادی عملکرد روغن دانه ژنوتیپ ۱۱ جزء ژنوتیپهای ناپایدار با عملکرد روغن ضعیف شناخته شد (جدول ۴-۹).

۴-۳-۱-۸- شاخص میانگین هندسی (GAI)

شاخص سازگاری هندسی (GAI) مبتنی بر میانگین هندسی ژنوتیپها میباشد. براساس این پارامتر ژنوتیپهایی که GAI بالایی داشته باشند، مطلوب خواهند بود. بنابراین برای صفت عملکرد دانه ژنوتیپهای ۱۳، ۱۷، ۳ و ۱۴به ترتیب با داشتن بالاترین مقدار GAI بعنوان بهترین ژنوتیپها از نظر این معیار شناخته شدند. نکته حائز اهمیت این است که ژنوتیپهای انتخاب شده براساس این شاخص جزء ژنوتیپهایی بودند که عملکرد دانه بالایی نیز داشتند، این نتیجه نشان میدهد که ژنوتیپهای پایدار برمبنای شاخص GAI دارای عملکرد دانه بالا نیز هستند. همچنین ژنوتیپهای ۷، ۲۱، ۱ و ۹ با داشتن مقادیر پائین GAI بر مبنای این پارامتر، بعنوان ژنوتیپهای نامطلوب معرفی گردیدند (جدول ۴-۸).
نتایج شاخص GAI برای صفت عملکرد روغن دانه نشان داد که ژنوتیپهای ۱۳، ۱۷، ۳ و ۱۴ به ترتیب با داشتن بیشترین مقادیر پایدارترین ژنوتیپها شناخته شدند. همچنین ژنوتیپهای ۷، ۹، ۲۱ و ۱۰با کمترین مقادیر GAI بعنوان ژنوتیپهای ناپایدار با پتانسیل عملکرد روغن پائین نیز معرفی گردیدند (جدول ۴-۹).
محمدی و امری (Mohammmadi and Amri, 2008) به منظور مقایسه روشهای مختلف پایداری و همچنین تعیین پایداری و سازگاری ۲۰ ژنوتیپ گندم دوروم در ۱۲ محیط مختلف اظهار داشتند که شاخص سازگاری هندسی همبستگی مثبت و معنیداری با عملکرد و شاخص برتری (Si) لین و بینز دارد. همچنین این پارامتر با پارامترهای واریانس محیطی، ضریب تغییرات محیطی و اکووالانس ریک همبستگی منفی و معنیداری نشان داد.
این موضوع اهمیت شاخص فوق را در انتخاب ژنوتیپهای پایدار با عملکرد بالا نشان میدهد.

۴-۳-۱-۹- پارامتر ارزش پایداری AMMI (ASV)

به منظور تحلیل بهتر اثرات متقابل ژنوتیپ- محیط و تعیین سهم ژنوتیپها و محیطها در اثرات متقابل از آماره پایداری امی (ASV) استفاده و نتایج آن در جداول ۴-۸ و ۴-۹ ارائه گردید.
آماره ASV بدلیل اینکه اثرات دو مؤلفه اول اثرات متقابل را بطور همزمان مورد مطالعه قرار میدهد، نقش مهمی در تفسیر نتایج تجزیه امی دارد.
ژنوتیپها و محیطهای با مقادیر کم ASV پایدار و با مقادیر بیشتر ناپایدار خواهند بود (Purchase et al., 2000).
بنابراین برای صفت عملکرد دانه ژنوتیپهای شماره ۲، ۶، ۴، ۱ و ۷ دارای مقادیر پائین پارامتر ASV بوده و جزء ژنوتیپهای پایدار محسوب شده، که در بین این گروه ژنوتیپ شماره ۱ و ۷ دارای میانگین عملکرد دانه بالایی نیز بودند. براساس آماره ASV ژنوتیپهای شماره ۱۰، ۱۱، ۱۳ و ۱۲ جزء ژنوتیپهای ناپایدار محسوب شدند (جدول ۴-۸).
برای صفت عملکرد روغن در این روش ژنوتیپهای شماره۲، ۴، ۶، ۱ و ۷ کمترین ASV را به خود اختصاص دادند، اما عملکرد روغن این ژنوتیپها کمتر از میانگین کل میباشد. همچنین ژنوتیپهای ۱۱، ۱۰ و ۱۲ با داشتن بالاترین ASV ، ناپایدارترین ژنوتیپها شناخته شدند (جدول ۴-۹).
کریمیزاده و همکاران برای بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط با استفاده از روش AMMI برای ۱۰ ژنوتیپ ذرت از چهار پارامتر SIPC4، AMGE4، ASV و EV4 استفاده کردند. آنها از بین پارامترهای مدل AMMI، پارامتر ASV را به علت صحت نتایج مربوط به آن بعنوان بهترین پارامتر معرفی کردند. همچنین آنها اظهار داشتند که به نظر میرسد پارامتر ASV مدل امی دارای مفهوم زراعی پایداری میباشد (Karimizadeh et al., 2007).
جدول ۴-۸- پارامترهای پایداری محاسبه شده عملکرد دانه برای ژنوتیپهای مورد بررسی

Wi2 Pi Sdi2 Bi Ri2 Yi. ژنوتیپ
۳۵/۳۳۷۸۸۲ ۵۸/۸۹۰۹۹۶ ۰۶/۸۴۴۶۹ ۹۹۸/۰ ۸۴۳/۰ ۲۱/۳۷۲۸ ELECT G1
۶۰/۱۱۱۵۱۸ ۵۰/۵۴۴۳۹۵
برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.