تبلیغات
علم سرا

عملکرد تحصیلی

2عملکرد تحصیلی
ایزدی ومحمد زاده(1389)در پژوهش خود با موضوع  شیوه های یادگیری به عنوان پیش بینی کننده عملکرد تحصیلی دانش آموزا ن متوسطه پرداختند که هدف آنها از این پژوهش بررسی شیوه های یادگیری به عنوان پیش بینی کننده عملکرد تحصیلی است .روش پژوهشی به کار رفته در این تحقیق ،توصیفی از نوع همبستگی است وجامعه آماری شامل دانش آموزان سال اول متوسطه دبیرستانهای بندپی شرقی شهرستان بابل می باشد.که تعداد 210 نفر از آنان براساس جدول مورگان به روش نمونه گیری چند مرحله ای ،به عنوان نمونه انتخاب شدند .برای سنجش متغیرهای مورد نظر از پرسش نامه سبک های یادگیری کلب استفاده شده است.در این پژوهش معدل دانش آموزان ملاک عملکرد تحصیلی در نظر گرفته شد نتایج پژوهش نشان می دهد که بین شیوه های یادگیری دانش آموزان با عملکرد تحصیلی در سطح  P<0/05رابطه معنا دار وجود دارد.همچنین نتایج پژوهش حاکی از آن بود که شیوه های یادگیری مفهوم سازی انتزاعی وآزمایشگری فعال،بهترین پیش بینی کننده ی عملکرد تحصیلی هستند.ارتباط شیوه های یادگیری با عملکرد تحصیلی باعث می شود که یادگیرندگان بهتر مطالب درسی را بیاموزند وعملکرد تحصیلی بهتری در دوره های مختلف تحصیلی داشته باشند.
زارع وشفیعی(1390) تحقیقی با عنوان بررسی نقش سرمایه فرهنگی واقتصادی خانواده ونوع مدرسه در عملکرد تحصیلی دانش آموزان دبیرستانی وپیش دانشگاهی منطقه 14تهران به ثمر رسانده است که فرضیه های تحقیق عبارت است از 1-هرچه سرمایه فرهنگی خانواده افزایش یابد عملکرد تحصیلی دانش آموزان بهتر می شود2-هرچه سرمایه اقتصادی خانواده افزایش یابد،عملکرد تحصیلی فرزندان بهتر می شود3-بین نوع مدرسه وعملکرد تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد،به گونه ای که دانش آموزان مدارس غیر انتفاعی عملکرد تحصیلی بهتری دارند. این تحقیق در نمونه ای با حجم 250 نفر از جامعه دانش آموزان شاغل به تحصیل در سال تحصیلی 87-86 رشته ریاضی مراکز پیش دانشگاهی نوبت اول آموزش وپرورش منطقه 14 تهران اجراشده است داده های گردآوری شده با استفاده از فرمول نمونه گیری کوکران وبه روش نمونه گیری تصادفی ساده طبقه بندی شده است یافته ها حاکی از آن بوده است که سرمایه فرهنگی وابعاد آن ونوع مدرسه دانش آموزان با عملکرد تحصیلی آنها رابطه معنادار داشته اند ،در حالی که سرمایه اقتصادی آنها بر عملکرد تحصیلی شان تاثیر معنادار ولی بسیار اندک داشته است.
جانعلیزلده وهمکاران(1391) تحقیقی با عنوان بررسی نقش برنامه درسی پنهان بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان به ثمر رسانده اند که هدف پژوهش حاضر ، تأثیرمهمترین بعد برنامه  در سی پنهان )محیط اجتماعی( بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان سال سوم متوسطه که امتحانات آنان سراسری است می باشد . روش تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ نوع توصیفی  استنباطی می باشد . درخصوص روائی پرسشنامه از آزمون هالپین کرافت که پرسشنامه -ای جهانی است استفاده شده و پایایائی آن با تغییرات انجام شده 884%. می باشد . تعداد جامعه آماری 290 نفرازجامعه          دانش آموز ان مقاطع دبیرستان پسرانه  دخترانه شهر نیشابور در سال تحصیلی91-90 میپردازد      می باشد .پرسشنامه هالپین کرافت که با آن محیط اجتماعی مدارس سنجیده می شود شا مل روابط مدیر و کارکنان با دانش آموزان ، روابط معلم ان با دانش آموزان و رابطه د انش آموزان با یکدیگررا شامل میشود، نتایج حاصله نشان داد که 1: محیط های اجتماعی مدارس خاص   ( نمونه  شاهد ) ودولتی از نظر باز  بسته بودن با هم متفاوتند 2. محیط های اجتماعی مدارس نمونه از شاهد و شاهداز دولتی باز ترند 3. محیط های اجتماعی مدارس دخترانه نسبت به پسرانه بازترند 4. محیط های اجتماعی باز.21% از عملکرد تحصیلی (معدل پایانی ) دانش آموزان را تبیین می کند 5. با بسته شدن محیطهای اجتماعی مدارس عملکرد تحصیلی (معدل پایانی ( دانش آموزان کاهش می یابد.
  مارد پور وهمکاران (1390) در تحقیقی باعنوان میزان اثر بخشی روش های ایمن سازی روانی و حساسیت زدایی منظم و روش تركیبی بر اضطراب امتحان و عملكرد تحصیلی و خودكارآمدی دانشجویان پسرکه هدف اساسی این پژوهش ، بررسی اثربخشی سه روش حساسیت زدایی منظم، ایمن سازی روانی و تركیبی از هردو روش در كاهش اضطراب امتحان، افزایش عملكرد تحصیلی و خودكارآمدی در دانشجویان پسر مبتلا به اضطراب امتحان بود. جامعه آماری این پژوهش، تمامی دانشجویان پسر دانشگاه آزاد واحد دهدشت در سال  تحصیلی 90-1389 بودند كه در پیش آزمون نمره بالا گرفتند و دارای اضطراب امتحان بودند. از آنجایی كه مجموع دانشجویان پسر در این برهه زمانی 3000 نفر بودند، بر اساس جدول كرجسی و مورگان (1970)حجم نمونه موردبررسی 341 نفر بود كه به روش تصادفی ساده انتخاب شدند .پژوهش حاضر حاكی از این است كه سه روش حساسیت زدایی منظم، ایمن سازی روانی مایكنبام و تركیبی از هر دوروش در كاهش اضطراب امتحان و افزایش عملكردتحصیلی و خودكارآمدی آشكارا اثربخش بوده اند .
لینچ،ولفل،لینچ،استیل وهنسن (1998)در تحقیقی که برروی227نفر از دانشجویان سال سوم پزشکی انجام دادند ،ارتباط بین شیوه های یادگیری وعملکرد تحصیلی رامورد بررسی قرار دادند نتایج به دست آمده نشان داد،که شیوه های یادگیری با عملکرد در آزمونهای مجوز پزشکی ایالت متحده  وآزمون دهندگان ملی بورد پزشکی رابطه ی مثبت وبا ازمون شبیه سازی مبتنی بر کامپیوتر ، رابطه منفی دارد.
.کریستینا ودوگان (2009)در مطالعه خود با عنوان بررسی رابطه میان رضایت کارکنان ،رضایت مشتریان وعملکرد سازمانی(یک مطالعه تجربی)انجام شد. هدف از این مطالعه،آزمون کردن رابطه میان رضایت کارمندان ،برعملکرد تحصیلی سازمانی یک بیمارستان آزمون گردید.این مطالعه بصورت خاص چهار رابطه اصلی را در نظر گرفت1-رابطه مستقیم بین رضایت مشتری وعملکرد تحصیلی2-رابطه مستقیم میان رضایت کارکنان وعملکرد مالی3-رابطه مستقیم میان رضایت مشتری ورضایت کارکنان4-رابطه غیر مستقیم بین رضایت کارکنان وعملکرد مالی از طریق رضایت مشتریان.نتیجه این تحقیق با استفاده از داده های جمع آوری از آزمون های مربوط انجام گردید،معادله ساختاری استخراج شد نتایج تاثیر مثبت رضایتمندی کارمندان از طریق رضایت مشتری بر عملکرد سازمانی را تایید کرد(به نقل از دیوسالار،1388)




عوامل فردی موثر بر پیشرفت تحصیلی

عوامل فردی موثر بر پیشرفت تحصیلی

تفاوتها فردی یكی از مباحث مهم روانشناسی و تعلیم و تربیت است كه همواره مورد توجه فلاسفه،علمای تعلیم و تربیت، روانشناسان و دست اندركاران مسائل آموزشی بوده است . افراد نه تنها از نظرویژگیهای جسمی متفاوتند، بلكه از نظر بسیاری خصایص شخصیتی مانند هوش، استعداد های مختلف علایق، نگرشها، توانائیها، احساسات و نحوه سازگاری با شرایط محیط با هم تفاوت دارند . این تفاوتها ازعوامل وراثتی و محیطی ناشی می شود . به این دلیل كه دانشجویان یك كلاس به خانواده های متفاوت تعلق دارند، بخشی از تفاوتهای آنها نتیجه عوامل ارثی متفاوتی است كه والدین خود به ارث برده اند . زیرا عوامل ارثی بر اساس قا نون احتمالات از نسلهای آینده منتقل می شود . علاوه بر عامل وراثت، عوامل محیطی به ویژه شرایط خانوادگی مانند : روش تربیت كودك در خانواده و نظام ارزشهاو سطح فرهنگی خانواده نیز در ایجاد تفاوتهای فردی كودكان موثر است . بنابراین تفاوتهای فردی موجود بین دانشجویان یك كلاس از نظر استعدادها و توانائیها مختلف، امری عادی است.(شریفی،1369به نقل ازبیگدلی،1384).

 ویژگیهای فردی مانند جنسیت، سن، توانائیهای ذهنی، سلامت جسمی، انگیزه درس خواندن و ادامه تحصیل، و میزان سواد دانش فعلی، و ... از جمله ویژگیهای فردی هستند كه تا ثیرزیادی بر موفقیت تحصیلی فرد می گذارند. طبیعتاً هر چه فرد:

دارای بهره هوشی(توانمندیهای ذاتی)بیشتر بوده

ا ز وضع سلامت مناسبتر برخوردار باشد، 

د ارای انگیزه بیشتر باشد، 

انتظار می رود بتواند به سطوح تحصیلی بالاترنائل آمده و در طول دوره تحصیل، میزان دانش بیشتری کسب نماید(نادری،1383).

2-22-1هوش

به گونه كلی، تردیدی نیست كه هوش یكی از مهمترین پیش بینی كننده های پیشرفت تحصیلی است، اما به اعتقاد برخی از پژوهشگران(سی سی ،1994)، دانش آموزانی كه در معرض یك برنامه آموزشی قرار می گیرند و مهارتهای تحصیلی و پیشر فت بیشتری از خودشان نشان می دهند ممكن است به این دلیل باشد كه این برنامه آموزشی امكان به كارگیری مولفه های هوشی را در آنها بیشتر می کند.

هوش را با توجه به عناصر زیر تعریف كرده اند، 1) توانایی پرداختن به امر انتزاعی، 2) توانایی حل كردن مساله، 3)توانایی یادگیری(سیف،1386).

هوش و استعداد های ذهنی از جمله عواملی است كه با سطح یادگیری دانشجویان یعنی با موفقیت وشكست تحصیلی آنان رابطه دارد . می توان گفت عوامل دیگری غیر از هوش و استعداد های ذهنی در موفقیت و یا شكست دانشجویان دخالت دارند . برخی از این عوامل به برنامه، روش وامكانات آموزشی و بعضی دیگر به تفاوتهای فردی دانشجویان ازنظرسایرخصایص شخصی مربوط است(شریفی،1380؛به نقل از بیگدلی،1386).

2-22-2جنسیت

تا چندی پیش هنوز این فرض برسرزبانها بود كه تفاوتهای روانشناختی میان زن و مرد، علل بیولوژیكی داشته و مردها دا رای ظرفیتهای شناختی و عقلی هستند كه زنان را توانایی رقابت با آنهانیست. هنوز چند دهه ای نمی گذرد كه این باور ایجاد شده، كه زنان از نظر توانایی های شناختی قادر به فهم تحصیلات عالی بوده و می توانند در دانشگاهها پذیرفته شوند . در حال حاضر نیز برخی از پژوهشگران تاكید بسیاری بر تاثیر عوامل بافتی و محیطی در به وجود آوردن این تفاوتهای روانشناختی میان این دو جنس دارند . به عنوان مثال فنما (2000) معتقد است قبل از هر چیز توجه به واژه جنس در بیان تفاوتها، تلویحاً به ا عباد و زیر بنای بیولوژیك این تفاوتها اشاره دارد و لذا درشنونده یا خواننده این ذهنیت را ایجاد میكند كه وجود تفاوتهای هوشی، شناختی و تحصیلی میان دختران و پسران ناشی از عوامل بیولوژیكی نسبتاً تغییر ناپذیر هستند(به نقل از قنبر زاده،1380).

اندرسون(1387) نشان داد كه متغیرهای جنسیت، قومیت، تحصیلات پدر، درگیری تحصیلی والدین،پیش بین های مناسبی برای پیشرفت تحصیلی هستند(به نقل از لواسانی وهمکاران،1386).

ویلسون، اسمارت و واتسون(1996) درپژوهش خودمشخص كردندكه در تحصیلات عالیه، مردان نسبت به زنان دارای عملكرد تحصیلی بهتری بوده و آنها این امر را وابسته به این دانستند كه مردان در یادگیری از رویكرد عمیق تری، و بیشتر زنان از رویكرد سطحی استفاده می كنند ( داف وهمکاران،2003؛به نقل از جاری پور،1385).

2-22-3سلامت جسمی دانشجو

چگونگی سلامت جسمی به ویژه اعضای حسی دانشجویان در رفتار و عملكرد تحصیلی آنان نقش موثری دار د. دربسیاری از موارد اختلالهای بدنی موجب عقب ماندگی تحصیلی و حتی ناسازگاری دانشجو با محیط دانشگاه می شود.هرگونه نقص دانشجونه تنها ممکن است مانع عملکرد بهترآنها شود بلکه امکان داردمشکلات رفتاری وسازشی نیز بوجود آورد(همان)

2-22-4سن

در پژوهشهائی که توسط داف(1998)،ریچاردسون(1995)مورگان ووودلی(1999)انجام شده بین سن وپیشرفت تحصیلی افراد رابطه وجود دارد.

سنایی نسب وهمکاران در پژوهش خود با موضوع عوامل موثر بر پیشرفت بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان (1391)به این نتیجه رسیدند که اختلاف معناداردر گروههای سنی مختلف وبهبود پیشرفت تحصیلی وجود دارد همان طورکه شرد خاطر نشان می کنداین یافته که نتیجه قابل انتظاری به نظر می رسد می تواند بدلیل کاهش هیجانات درونی در افرادبا سن وسال بیشتروافزایش هدف نگرتمرکز افراد بالغ تر برمحتواوکاربرد مطالب درسی وآموزشی رخ دهدتبیین این مساله را شاید بتوان با یک مثال ساده تر بهتر دریافت معمولا دانشجویانی که برای اولین بار پابه یک محیط آموزشی جدیدنظیر دانشگاه می گذارندبا توجه به ناسازگاری اولیه با محیطوعدم آشنائی کافی با آن بیشتردر پی کشف محیط پیرامون خود هستندوکمتر درگیر امور آموزشی در حد کفایت می شوندوشاید همین که بتوانند نمره قبولی رااخذ نموده وبه کلاس یاسال بعدی بروندبرایشان رضایت بخش باشد ولی دانشجویانی که سن بالاتری داشته وتاحدودی هیجانات ناشی از محیط پیرامون را پشت سر گذاشته اندبه هدف نهائی خویش از تحصیل که همان کسب دانش ومهارت از چنین محیطی است بیشتر واقف بوده ودر نتیجه زمان بیشتری رابرای مطالعه وبهبود عملکرد تحصیلی خود اختصاص می دهند(سنایی نسب وهمکاران،1391).

2-22-5انگیزش پیشرفت

انگیزش، پدیده ای است ذاتی كه تحت تأثیر چهار عامل،یعنی، موقعیت (محیط و محر كهای بیرونی)، مزاج (حالت و وضعیت درونی ارگانیزم)،هدف (هدف رفتار، منظور وگرایش) و ابزار (ابزار دستیابی به هدف) قرار دارد. انسان ها برای دستیابی به اهداف، نیازها و غرایز خود انگیزش لازم را كسب می نمایند. در خصوص جویندگان علم ودانشجویان، انگیزه پیشرفت تحصیلی، از اهمیت خاصی برخوردار است. با این انگیزه، افراد تحرك لازم را برای به پایان رساندن موفقیت آمیز یك تكلیف، رسیدن به هدف یا دستیابی به درجه معینی از شایستگی در كار خوددنبال  می كنند تا بالاخره بتوانند موفقیت لازم را در امریادگیری و پیشرفت تحصیلی كسب نمایندبنابراین می توان گفت انگیزش، دلایل رفتار افراد را نشان می دهد ومشخص می كند كه چرا آنها به روشی خاص عمل می كنند. رفتار دارای انگیزه، رفتاری با انرژی، جهت دار و دنباله داراست از دیدگاه آموزشی، انگیزه، ساختاری چند وجهی است كه با یادگیری و پیشرفت تحصیلی مرتبط است تفاوت ها و برداشتهای متعددی از انگیزش وجود دارد. در حوزه آموزش، انگیزه یك پدیده سه بعدی است كه دربرگیرنده باورهای شخص درباره توانایی انجام فعالیت مورد نظر، دلایل یا اهداف فرد برای انجام آن فعالیت، وواكنش عاطفی مرتبط با انجام آن فعالیت میباشدصاحب نظران، انگیزش را به دو گروه اصلی، یعنی انگیزه درونی و بیرونی تقسیم كرده اند. انگیزه درونی جذابیت لازم را برای انجام یك فعالیت، ایجاد كرده در حالی كه فرد تحت تأثیر انگیزه بیرونی با هدف مستقلی به فعالیت خاصی دست می زند(یوسفی وهمکاران،1388)

منظور از انگیزش پیشرفت یا انگیزش موفقیت:میل یا اشتیاق برای کسب موفقیت وشرکت در فعالیت هائی است که موفقیت در آنها به کوشش وتوانائی شخصی وابسته است (اسلاوین،2006به نقل از سیف،1386).

محققان انگیزشی عقیده دارند كه انگیزه پیشرفت، یك تعامل بین متغیرهای موقعیتی و انگیزه مربوط به فرد برای رسیدن به موفقیت است. این دو به طور مستقیم در پیشبینی رفتار، درگیر دو نوع انگیزه ضمنی و صریح هستند. انگیزه های ضمنی، خود به خود عمل میكنند و از آن به انجام وظیفه نیز نام برده میشود و از طریق مشوقهای ذاتی برای انجام كار تحریك میشوند. اما انگیزه های صریح از طریق انتخاب عمدی و اغلب برای دلایل بیرونی تحریك میشوند(برونزتین  و مایر،2005 به نقل ازخدیوی ومفاخری،1390).


2-23عوامل خانوادگی

خانواده را می توان نخستین واساسی ترین محرک رشد وتوانائی فرد در زمینه های گوناگون دانست بخش بزرگی از تفاوتهای دانشجویان در عملکرد تحصیلی مطلوب ناشی از تفاوت محیط خانوادگی آنهاست (دانش پژوه،1372،به نقل از مسلمی،1387)به اعتقاد گنزالس ودیگران(2002)یکی از عمده ترین عوامل محیطی موثر برپیشرفت تحصیلی متغیر خانوادگی است  

به اعتقاد گنزالس ودیگران (2002)یکی از عمده ترین عوامل محیطی موثر برپیشرفت تحصیلی متغیر خانوادگی است که به تازگی از دوجنبه مختلف مورد مطالعه قرار گرفته است

1)اجتماعی ،خانوادگی مانند انتظارات والدین درباره پیشرفت تحصیلی فرزندان وآینده کاری آنها،عادتهای آموزشی وتحصیلی ،ویژگی های اقتصادی وفرهنگی و......

2)فرایند یادگیری ودخالت ودرگیری والدین در آن ،شامل شیوه های خاصی که برپایه آن رفتار والدین برخود تنظیمی،فرایند یادگیری  پیشرفت تحصیلی تاثیر می گذارد.

بنابه گفته فیتز پاتریک (1990)قلب هر فرهنگی خانواده است .خانواده نهادی است که به فرد پایه شناخت می بخشد والدین کسانی هستند که به طور قانونی بافرزند زندگی می کنند وبه طور قانونی مسئولیت رفاه وآسایش وی رابرعهده دارند(به نقل از فولادی،1387)

2-24 عوامل آموزشی

از ناحیه مدرسه یا واحد آموزشی نیز عوامل تاثیر گذار متعددی وجود دارند که  موفقیت وپیشرفت تحصیلی رارقم می زنند این عوامل شامل نیروی انسانی(بویژه نیروهای آموزشی)سرمایه واحد آموزشی(فضای آموزشی،تجهیزات آزمایشگاهی و......)وامکانات کتابخانه ای وسایر منابعی که قابل رویت ومشاهده اند می باشند.هم چنین عوامل ومتغیر هائی هستند که علی رغم غیر قابل مشاهده نبودن نقش تعیین کننده ای در پیشرفت تحصیلی وموفقیت آموزشی (به طور کلی فرایند یاددهی یادگیری )به جای می گذارند که این عوامل جنبه هائی مانند کیفیت ،تجهیزات ،سازمان  ومدیریت ونرم افزارهای رایانه ای رادربرمی گیرند طبیعتا به لحاظ نظری انتظار می رود که هر چقدر کمیت وکیفیت این عوامل بیشتر ومساعدتر باشد روند ومیزان یاددهی ونتیجتا پیشرفت تحصیلی بیشتر باشد(نادری ،1383).



2-24-1کلاس

فضا ومحیطی که می تواند انگیزش یادگیری را پرورش دهد می تواند در خانه،کلاس یا در سطح گسترده در داخل محیط آموزشی فراهم گردد .اغلب تحقیقات در باره انگیزش آموزشی به طور قابل ملاحظه ای برروی کلاس،جائی که بخش اعظم یادگیری در آن رخ می دهد ،جائی که فرد اکثرا با یک انگیزه قوی برای کسب دانش برخورد می کند متمرکز شده است(رنچلر ،1992،به نقل از فولادی ،1387).

گرما یا سرمای بیش از حد کلاس،نامناسب بودن نظافت ونور کلاس ،سروصدای غیر معمول وتعداد بیش از حد افراد درکلاس درس از جمله عواملی است که ممکن است افت تحصیلی رادرپی داشته باشد(بیابانگرد،1379).

کلاسهائی که از نظر تعداد دانشجو متراکم وشلوغ هستند انجام برنامه های آموزشی به صورت مطلوب ومفید را دچار وقفه می کنند هر چه تعداد دانشجویان در کلاس درس بیشتر باشد انتظارات از دانشجویان کمتر می باشد این انتظار که مهارتها وآموخته ها خود را به کار گیرند از سوی دیگر از میزان مشارکت دانشجویان که در کلاس فعالیت کمتری دارند ودر بحثهای کلاس مشارکت نمی کنند کاسته شده ومیزان خلاقیت نیز کم می شود(محمدی نیا،1376،به نقل از بیگدلی،1384).

2-24-2کتب درسی

تغییر و اصلاح کتب درسی از ضروریات مهم برنامه درسی مدرسه ای است . هر کتاب درسی بعد از گذشت چندسال، بنا به دلایلی از جمله : تغییر مخاطبان، به روز کردن اطلاعات و پاسخگویی به نیاز مخاطبان دستخوش تغییر می شود. تغییر یک کتاب درسی در هر قالبی که صورت پذیرد، حتماً دنبال جبران کمبودها و نارسایی های کتاب قبلی است. از نقطه ی شروع این کار و تدوین اهداف و برنامه های جدید تا پیاده کردن آن ها در کلاسهای درس،مسیر پیچیده ای طی می شود، که در آن مسیر معلمان نقش محوری دارند.(رستمی مال خلیفه وخلیلی،1390)

جائی که کمبود کتب مواد آموزشی وجود دارد موفقیت تحصیلی پائین تر است .آماده کردن یک منابع یادگیری معتبر وبه روز برای دانشجویان میزان یادگیری وموفقیت تحصیلی راافزایش می دهداز مطالعات جدید که به کمک تحقیقات تجربی انجام گرفته که در آن می توان سابقه خانوادگی ودیگر عوامل موثر در آموزش عالی را ثابت نگه داشت.شواهد روشن تری درباره مقدار تاثیر کتابهابدست آمده است(بیگدلی،1384).

بدیهی است که هرگونه موفقیت آموزشی ویادگیری وقتی موثر ومفید خواهد بود که از منابع یادگیری معتبر وتازه برخوردارباشد.درواقع می توان گفت که مرکز ومنابع یادگیری قلب یا پالایشگاه علمی دانشگاه به شمار می رود ودر صورتی خون صاف وپاکیزه رابه اعضای دانشگاه خود می رساند که محتوای خود آن صاف وپاکیزه باشد کتابهای درسی وسایر کتابهای مورد استفاده دانشجویان جزءدر موارد استثنائی باید از هر لحاظ تازه وغنی باشند وکتابخانه دانشگاه انبار یا موزه کتاب نباشد.کتاب درسی زمانی خوب وموثر است که خواننده اش راتغییر دهد،تفکر انتقادی اورا برانگیزد جهان بینی اورا عمیق تر وگسترده تر برگرداندواورابه سوی خود آموزی وخود رهبری راهنمائی کند وبه بلوغ فکری وعلمی اوبینجامد(گزارش دانشگاه علامه طباطبائی،1375).

2-24-3روش تدریس

یکی از وظایف مهم اساتید،مطالب کتابی است که به عنوان منبع درسی به دانشجویان ارائه شد اساتید در ارائه درس می توانند هم خود متکلم وحده باشد وهم اینکه دانشجویان را در بحثهای کلاسی مشارکت دهد اماباید توجه داشت متکلم وحده بودن استاد باعث سلب انگیزه دانشجویان شده واز سوی دیگر دانشجویان ضعیف عملکردشان پائین تر از حدی که هست می رسد بنابراین باید به این نکته توجه کرد که هدف از تدریس باید ایجاد درگیری وتعامل عینی وذهنی یادگیرنده با مطالب یادگرفته شده است(بیدگلی،1384).

روش تدریس مهارتی است که هر معلم در هر مقطع تحصیلی باید یاد بگیرد .روش تدریس است که می تواند علم را زنده نگه دارد یا حیات را از آنها بگیرد ،دانشگاهها در قرن 21 ناگزیرند برای هماهنگی با مقتضیات زمان در روشهای آموزشی متداول وسنتی تجدید نظر عمیق به عمل آورند .استادان این دانشگاهها ناگزیرند بپذیرند واعتقاد پیدا کنند که روش تدریس یا آموزش هرماده درسی به اندازه خود آن درس اهمیت دارد وحتی گاهی اهمیت روش آموزش بیش از خود درس است .روشهای آموزش در دانشگاههای قرن 21 ناگزیرند خود آموزی وخود رهبری دانشجویان را محور خود قرار دهند ،مسئولیت یادگیری را کلا برعهده ایشان واگذار کنند ،یادگیری فعال واکتشاف را هدف خود بدانند ،یادداشت برداری را جایگزین جزوه نویسی کنند ودانشجو را از وضع تماشاگر بودن در آورند (گزارش دانشگاه علامه،1375).

2-24-4تکنولوژی واستفاده از کامپیوتر

پیشرفت های آدمی در علوم مختلف سبب شناسایی نقاط ضعف و كمبود های نظام آموزشی گردیده و راه گشای ایجادتغییرات لازم و سودمند بوده است. یكی از عواملی كه برای كاهش مسائل ومشكلات آموزشی در كشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفته است، تكنولوژی آموزشی میباشدجامع ترین تعریف از تكنولوژی آموزشی توسط جیمز براون ارایه گردیده و به این شرح است:( تكنولوژی آموزشی عبارتست از روش یا راه منظم و سیستماتیك طراحی، اجرا وارزیابی كل فرآیند تدریس و یادگیری با استفاده از اهداف خاص، و بهره گیری از یافته های پژوهش در علوم روانشناسی و ارتباط انسانی و به كارگیری منابع انسانی وغیر انسانی به منظور ایجاد یادگیری عمیق تر، مؤثرتر وپایدارتر(ماکولاتی وهمکاران،1392)

بسیاری از اقدامات آموزش مجازی با این فرض تایید شده اند که فناوری اطلاعات وارتباطات قادر است به طور همزمان کیفیت یادگیری را ارتقاء داده وامکان دسترسی به دوره های آموزشی با هزینه پائین را میسر کند امابرنامه ریزی برای اجرای دوره های کیفی وبادوام آموزش مجازی مستلزم شناخت تاثیر فناوری اطلاعات وارتباطات بر بازار آموزش عالی ونیز اقدامات جاری آموزش ویادگیری است تا بدین طریق بتوان پارامترهای حیاتی موفقیت را شناسائی کرد که در یک راهبرد آموزش مجازی باید به آن توجه شود(انگلبرت ،2003 به نقل از احمدی وهمکاران،1392)

2-24-5اساتید

آموزش كلید شكوفا كردن همه توانایی های سرشته ای است كه در درون هستی هر فرد نهفته است آموزش نمایش دانش نیست، بلكه فرایندی است كه شامل شناسایی سطح یادگیری و تصمیم گیری جهت مداخلات تسریع كننده یادگیری می باشدامروزه مهم ترین عاملی كه درتعلیم وتربیت دانشجویان نقش ایفا می كند، اساتید می باشند، زیرا آن هامی توانند با اندیشه هایی كه دارند بر روی هزاران نفر اثربگذارند(قربانی وهمکاران،1387)

اساتید با استفاده از دانسته های خود وبكارگیری متون و مهارت های تدریس و ایجاد محیط مناسب،موجب یادگیری دانشجو می شوند.مطابق دیدگاه طراحی سیستماتیك آموزش استاد     اساسی ترین عامل برای ایجادموفقیت مطلوب در تحقق هدفهای آموزشی است آنهامی توانند با اندیشه هایی كه دارند بر روی هزاران نفر اثربگذراند. در عصر جدید با توجه به پیشرفت سریع علوم وتكنولوژی، نه می توان به تمامی دانش دست یافت و نه می توان هر فردی را با هر ویژگی به تدریس وادار نمود خصوصیات یك استاد است كه می تواند موجب تسهیل فرآیند آموزش شده وحتی نقص كتب درسی و كمبود امكانات آموزشی را جبران كندیا برعكس، بهترین موقعیت و موضوع تدریس را با عدم توانایی در ایجاد ارتباطی مطلوب به محیط غیر فعال و غیر جذاب تبدیل نمایدیك استاد خوب باید دارای ویژگی های متعدد باشد تا قادر به افزایش اعتبار و شهرت یك مؤسسه آموزشی گردد . گلدوروبرونیگ  معتقدند كه استاد خوب همیشه برای فراگیران خود الگوی مناسبی برای اجرای نقش هستند. چگونگی همكاری جمعی و سودمند با دیگران را به آنها آموزش می دهند و روشهای تدریس خود را با نیازها واستعدادهای آنان هماهنگ می كنند(عابدینی وهمکاران،1389)

2-24-6-مدیریت

شاید اغراق نباشد که بگوئیم بزرگترین سرمایه ،روسای دانشگاهها اعضای هیئت علمی ودانشجویان باشد.درواقع دوسرمایه عمده دانشگاه در فرایند یاددهی-یادگیری این دومنبع مهم وباارزش می باشند به همین دلیل برای مثمر ثمر بودن فعالیت های اساتید که به منزله دو منبع باارزش (علم) محسوب می شوند ونیز باروری وشکوفائی استعدادهای بی پایان دانشجویان نیاز به مدیران ورهبران کارآمد داریم ومی توان گفت که پویائی دانشگاهها بستگی به پویائی مدیران وجامعه دانشگاهی دارد. البته مسئله حفظ روند بهره وری در تحقیق آموزش وایجاد دانش واشاعه آن مسا له ساده ای نیست که بتوان انرا صرفا توسط اعضای هیئت علمی دانشگاه حل نمود بلکه این عملکرد مدیران ارشد دانشگاهها است که از طریق ایجاد تغییرات سازمانی در حفظ خط مشی های نیروی انسانی نظامهای حقوق ودانشگاه باشند.مدیران ورهبران دانشگاهی از قبیل مدیران وروسای گروههای آموزشی از لحاظ تاثیر در روند بهره وری در جایگاه بسیار حساس ومهمی قرار دارند .این مدیران نه تنها قادرند برای تغییر در سازمان به سیاستهای سازمانی به طور کل اعمال فشار نمایند بلکه بدلیل مسئولیت های که پذیرفته اند می توانند برفرهنگ واحدهای تحت پوشش خود تاثیر گذار باشند (پال رمزدن ،ترجمه نوه ابراهیم وهمکاران،1382)

2-25  بخش دوم مباحث پژوهشی

2-25-1 کیفیت خدمات آموزشی

بیات وعلی زاده(1384)تحقیقی با عنوان کیفیت در سازمانهای خدماتی :مدلی برای اندازه گیری کیفیت خدمات بانکی انجام داده اند محققان در این مقاله کیفیت خدمات سیستم یکپارچه بانک ملی ایران(سیبا)رابااستفاده از مقیاس سروکوال مورد ارزیابی قرار داده اند .فرضیات آنها دال براین بود که انتظار مشتریان درتمامی ابعاد کیفیت خدمات رااز دید مشتریان شناسائی نمایند جامعه آماری محققان در این تحقیق عبارت از تمامی مشتریان خدمات سیبا در شهر تهران بود .که از این میان آنان یک نمونه 682نفری برای جمع آوری اطلاعات انتخاب شد.آنان از مقیاس سروکوال وطیف هفت نقطه ای لیکرت برای اندازه گیری انتظارات وادراک مشتریان استفاده نمودند.نتایج تحقیق انها نشان داد که در تمامی ابعاد انتظارات مشتریان از کیفیت خدمات بیشتر از ادراک آنان از این ابعاد می باشددر این تحقیق شکاف قابل اطمینان به عنوان بزرگترین شکاف در ارائه خدمات سیبا شناسائی شد وپس از آن به ترتیب شکافهای ملموسات ،همدلی،مسئولیت پذیری وتضمین قرار داشتند.همچنین نتایج این تحقیق نشان داد که بعد قابلیت اطمینان از نظر مشتریان مهمترین بعد در میان ابعاد کیفیت خدمات می باشد وپس از این بعد به ترتیب ابعاد ملموسات،مسئولیت پذیری ،تضمین وهمدلی قرار داشتند.

کبریایی ورودباری(1384)شکاف خدمات آموزشی را در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مورد تجزیه وتحلیل قرار دادند .آنان در این تحقیق از مدل سروکوال برای بررسی کیفیت خدمات آموزشی استفاده نمودند.هدف آنان از انجام این تحقیق شناسائی شکافهای موجود در خدمات آموزشی دانشگاه مذکور وشناسائی نقاط ضعف این خدمات بوده است.برای تعیین شکاف کیفیت،یکبار دیدگاه دانشجویان درباره وضع موجود کیفیت خدمات اموزشی ارائه شده (ادراک آنها از کیفیت خدمات)مورد سوال قرار گرفت.بار دیگر دیدگاه دانشجویان درباره وضع مطلوب کیفیت خدمات آموزشی(انتظار آنها از کیفیت خدمات ارائه شده)،مورد سنجش قرار گرفت .باکسر بودن نمرات انتظار دانشجویان از ادراک آنان،شکاف کیفیت بدست آمدکه در صورت منفی بودن نمره حاصل ،شکاف منفی کیفیت ودر صورت مثبت بودن آن ،شکاف مثبت کیفیت وجود خواهد داشت.درصورت یک نمره حاصل برابر صفر می گردید.به معنی عدم وجود شکاف کیفیت در نظر گرفته می شد. نتایج این تحقیق نشان داد که در پنج بعد کیفیت (ملموسات،تضمین،همدلی،مسئولیت پذیری وقابلیت اطمینان)انتظارات دانشجویان بیشتر از از ادراک آنان از عملکرد خدمات در این ابعاد می باشد.کمترین شکاف در بعد قابلیت اطمینان وبیشترین میزان شکاف در بعد مسئولیت پذیری مشاهده شد.از میان مولفه های پرسش نامه ،بیشترین شکاف کیفیت مربوط به مولفه((جذابیت ظاهری تسهیلات فیزیکی نظیر ساختمان،کلاس،صندلی))از بعد امکانات وتجهیزات فیزیکی می شد وکمترین شکاف کیفیت در مولفه((کسب نمره بیشتر درصورت تلاش بیشتر توسط دانشجو))مربوط به بعد قابلیت اطمینان مشاهده شد.از دید محققان وجود شکاف در تمامی ابعاد کیفیت خدمات نشان دهنده وجود فرصتهائی برای بهبود کیفیت خدمات آموزشی در این دانشگاه می باشدکه مدیران ومسئولان دانشگاه باید با توجه به دیدگاه دانشجویان اقدام به بهبود کیفیت خدمات آموزشی نمایند.

زوار وهمکارانش(1386)کیفیت خدمات دانشگاههای پیام نور رادر استانهای آذر بایجان شرقی وغربی مورد بررسی قرار دادند .هدف آنان از انجام این تحقیق شناسائی شکافهای موجود در کیفیت خدمات آموزشی ارائه شده در دانشگاههای پیام نور استانهای مذکور می باشد .جامعه تحقیق این پژوهش عبارت بود از تمامی دانشجویانی که در مراکز پیام نور این دواستان مشغول به تحصیل بودند .محقق برای انتخاب نمونه تحقیق از روش نمونه گیری چند مرحله ای تصادفی منظم استفاده نموده اند.به منظور بررسی اعتبار صوری ومحتوائی پرسش نامه ،پس از تهیه پرسش نامه مذکور در اختیار اساتید وصاحبنظران این زمینه قرار گرفته است ونظرات اصلاحی آنان برای اصلاح پرسش نامه مورد توجه قرار گرفته است پرسش نامه مذکور دارای 22سوال بوده که کیفیت خدمات رادر پنج بعد مورد ارزیابی قرار می دهد. نتایج این تحقیق نشان داد که بیشترین وکمترین میانگین ادراک دانشجویان به ترتیب به موارد ((نگهداری دقیق سوابق وپرونده دانشجویان))و((امکانات فیزیکی جذاب))مربوط می شود.همچنین بیشترین وکمترین میانگین انتظارات دانشجویان به ترتیب به((نگهداری سوابق وپرونده دانشجویان))و((توجه ویژه به هر یک از دانشجویان))مربوط می شود .در تمامی ابعاد کیفیت خدمات میانگین ادراک دانشجویان کمتر از انتظارات آنان بوده است،به این معنی که در تمامی ابعاد شکاف کیفیت خدمات منفی می باشد.بیشترین شکاف مربوط به بعد مسئولیت پذیری وکمترین شکاف مربوط به بعد تضمین می باشد.در میان مولفه های کیفیت خدمات بیشترین شکاف مربوط به مولفه ((امکانات فیزیکی جذاب))وکمترین شکاف مربوط به مولفه((نگهداری دقیق سوابق دانشجویان))می شود.یافته های این تحقیق همچنین نشان داد که ارتباطی میان جنسیت وسال تحصیلی دانشجویان با دیدگاه آنان درباره کیفیت خدمات وجود ندارد. محققان براساس یافته های تحقیق پیشنهادات ذیل رابرای بهبود کیفیت خدمات دانشگاه پیام نور در این استانها ارائه نموده اند:

-توجه به کیفیت خدمات به موازات گسترش کمی مراکز پیام نور ،گسترش رشته های تحصیلی وافزایش تعداد دانشجویان

-طراحی واجرای دوره های مدیریت کیفیت برای مدیران وکارکنان دانشگاه پیام نور به منظور بهبود کیفیت خدمات

-مجهز نمودن مراکز پیام نور به تجهیزات وامکانات به روز

-مطالعه چگونگی فرایند مدیریت مراکز آموزشی پیام نور ومیزان مطابقت آنان با مولفه های مدیریت کیفیت فراگیر

توفیقی وهمکاران(1390) در تحقیقی تحت عنوان((کیفیت خدمات آموزشی از دیدگاه دانشجویان براساس مدل سروکوال))به بررسی شکاف بین ادراکات وانتظارات دانشجویان از خدمات آموزشی پرداخته در این مطالعه توصیفی-تحلیلی 170نفر ازدانشجویان دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی در سال89 باروش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب ومورد بررسی قرار گرفتندکه درآن از پرسشنامه استاندارد سروکوال شامل دو بخش مشخصات فردی وابعاد پنج گانه کیفیت خدمات آموزشی برای جمع آوری داده استفاده شد وبابررسی هائی که انجام شدبیشترین شکاف کیفیت دربعد همدلی وبعد از آن به ترتیب درابعاد فیزیکی،پاسخگوئی وتضمین مشاهده شد.وکمترین میانگین شکاف مربوط به بعد اطمینان بود ونتیجه اینکه انتظارات دانشجویان فراتر ازدرک آنها از وضع موجود است ودر هیچ کدام ار ابعاد خدمت،انتظارات آنها برآورده نشده است.درراستای بهبود کیفیت خدمات آموزشی کلیه ابعاد بویژه بعد همدلی بایددر اولویت قرار گیرد

عنایتی نوین فر وهمکاران(1390)درمقاله خود کیفیت خدمات آموزشی دانشگاه پیام نور همدان براساس مدل سروکوال  را مورد بررسی قرار دادند که هدف اصلی پژوهش ارزیابی کیفیت خدمات آموزشی مرکز آموزشی دانشگاه پیام نور همدان بوده است این تحقیق در نمونه ای با حجم 300نفر از دانشجویان بودند که به صورت تصادفی از بین دانشجویان دانشگاه پیام نور همدان انتخاب شدند داده های گرد آوری شده با استفاده از مدل سروکوال در دوزمینه ادراک وانتظار گر دآوری شده است نتایج نشان داد که ادراک دانشجویان از کیفیت خدمات آموزش ارائه شده در حد پائین وانتظاراتشان در حد بالا است وهمچنین میانگین شکاف ادراک وانتظار دانشجویان از کیفیت خدمات اموزشی در همه ابعاد مدل سروکوال منفی است که نشان می دهد از دید دانشجویان ارائه خدمات آموزشی در حد انتظار آنان نیست وبرای بهبود کیفیت خدمات فرصتهائی وجود دارد که باید از آنها استفاده شود.

درتحقیقی تحت عنوان((ارزیابی کیفیت خدمات پلیس با استفاده از مدل سروکوال))به منظور بررسی کیفیت خدمات پلیس وتعیین شکاف خدمات در نیروی پلیس در استرتکلاید  ونحوه پرداختن به آنها یک تحقیق پیمایشی از 475 نماینده منتخب(اعضای شورا)در 12 انجمن محلی در حوزه این نیرو انجام شده است.این پژوهش همچنین از یک نمونه موازی از افسران پلیس در استرتکلاید،میزان درک نیرو از انتظارات مشتریان ومیزان موثر بودن فرایندهای داخلی شان در پشتیبانی ازارائه خدمات با کیفیت بالای پلیس را بررسی کرده است .یافته ها نشان داده که گرچه کمبود چشم گیری در برآوردن انتظارات مشتریان وجود دارد،اما به نظر می رسد که نیروی پلیس درک خوبی از این انتظارات داشته باشد.همچنین به نظر می رسد که در تدوین استانداردهای کیفی خدمات،در توانائی نیروی پلیس برای رعایت استانداردهای تعیین شده ودر توانائی آنها درارائه میزان خدماتی که به مشتریان وعده داده است شکافهائی وجود دارد(دانلی،2006)

لای وهمکاران (2007)برای ارزیابی کیفیت خدمات شرکت مخابرات در کشور چین ،بعد دیگری به پنج بعد طرح شده توسط پاراسومان اضافه نمودند .آنها کیفیت خدمات شرکت مخابرات چین رااز شش بعد مورد بررسی قرارداده که شامل قابلیت اطمینان،ابعاد وظواهر فیزیکی،مسئولیت پذیری ،تضمین وضمانت ،همدلی باتوجه خاص به مشتری وراحتی دسترسی بود که نتایج مطالعات نشان داد که بین انتظارات وعملکردشرکت مخابرات تفاوت معناداری وجود دارد وضریب الفای کرونباخ برای هر یک از ابعاد پنج گانه کیفیت خدمات عبارتند :از ابعاد ملموس76درصد،قابلیت اطمینان 88درصد،پاسخگوئی 92درصد،تضمین 89درصدومولفه همدلی 93درصد می باشد از آنجائی که ضریب الفای کرونباخ برای تمامی مولفه های کیفیت خدمات بیش از 75 درصد بود به این نتیجه رسیدند که این مدل از اعتبار وروائی لازم برای ارزیابی کیفیت خدمات در این بخش برخوردار است وبرای کیفیت خدمات یک ساختارسه لایه ای رادر نظر گرفتند که لایه اول شامل تضمین،همدلی وپاسخگوئی ولایه دوم شامل قابلیت اطمینان وسومین لایه ابعاد ملموس وفضای فیزیکی را در برمی گیرد.

آلوزو وییرا(2006)در پژوهشی تحت عنوان ((مدل سروکوال:یک ابزار بازار یابی برای ارزیابی کیفیت خدمات در موسسا ت آموزش عالی در کشور پرتغال))از پرسشنامه مدل سروکوال برای ارزیابی کیفیت خدمات آموزش عالی در دانشکده مدیریت بازرگانی دانشگاه پرتغال استفاده کردند این دو پژوهشگر از 262 دانشجوی سال دوم،سوم وچهارم برای ارزیابی کیفیت خدمات کالج استفاده کردند.نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که هریک از ابعاد پنجگانه موجود در مدل سروکوال به یک اندازه برای دانشجویان حائز اهمیت نمی باشد در این پژوهش ها مهمترین بعد کیفیت خدمات از دید دانشجویان،مولفه تضمین موسسه آموزشی می باشد وکم اهمیت ترین بعد آن مربوط به ابعاد ملموس وظاهر می باشد




روش تدریس یادگری در حد تسلط

در یادگیری در حد تسلط اساسی ترین مفهوم "تسلط" است.تسلط به مقدار یادگیری واقعی یادگیرنده اشاره می کند.مفهوم تسلط به مفهوم مهارت هم نزدیک است.مهارت به کارآمدی فرد در استفاده از یادگیری هایش اشاره می کند.هر چند که تسلط به اثر بخشی فراید یادگیری در ایجاد یادگیری مطلوب اشاره می کند.اندرسون و بلاک می گویند،مهارت بدنبال تسلط می آید؛یعنی نخست شخصی باید ابتدا بر کاری تسلط یابد تا بعد در آن ماهر شود.یادگیرندگان از راه تمرین کردن یادگیری هایی که قبلا برآنها تسلط یافته اند مهارت کسب می کنند.بنابراین می توان گفت تسلط پیش نیاز مهارت است.

کنترل میزان تسلطی که دانش آموز در فرایند آموزش بدست می آورد از طریق آزمون های مرحله ای تکوین و پایانی، تجمعی و تراکمی ،امکان پذیر است.

بر طبق نظریه روزنشتاین عواملی که زمینه ساز تسهیل و فرایند یادگیری اند،عبارتست از:تمرین های گام به گام،تمرینات مبتنی بر مثال هایی درباره ی مهارت ها و مفاهیم جدید،گفتار های توضیحی درباره ی مواد مورد نظر برای یادگیری،تلاش برای تسلط بر مفهوم یا مهارت و دوری از بی صبری و تشریح مجدد نکات.

معلم باید تلاش کند متناسب با نوع درس و زبان بازخوردهای مناسب را ارائه دهد.

 

مراحل اجرای روش تدریس یادگیری در حد تسلط

روش حاضر از پنج مرحله برای آموزش مفاهیم ومهارت هاست که به ترتیب زیر تشریح می گردند.

مرحله نخست: آماده سازی درس 

در مرحله ی نخست معلم درس را می خواند و فعالیت های زیر را انجام می دهد:

1.اهداف یا هدف درس را معین می کند.

2.رابطه ی بین محتوای درس با یادگرفته های پیشین دانش آموزان را تعیین می کند.

3.مسئولیت دانش آموزان را برای تمرین و یادگیری معین می کند.

 

مرحله دوم: ارئه درس:

معلم در مرحله دوم مفاهیم و مهارت طرح شده در غالب اهداف درس ر ا متوجه قرار می دهد.او در مرحله دوم عموما به صورت زیر عمل می کند.

1.مفهوم جدید را شرح می دهد.

2.گام های دستیابی به مهارت را معین می کند.

3.ابزار های کمک آموزشی مناسب را تدارک می بیند.

 

مرحله سوم :تمرین منظم:

در مرحله ی حاضر،تمرینی که دانش آموز انجام می دهند به دستورالعمل معلم وابسته است.

1.معلم،دانش آموزان را بر اساس گام هایی که در مرحله شماره 2 اشاره کرده است ،هدایت می کند.

2.او لغزش های دانش آموزان را تصحیح و پیشرفت های آنان را مورد تمجید قرار می دهد.

3.اصول کار گروهی برای رسیدن به اهداف درس را مشخص می سازد.

 

مرحله چهارم:تمرین هدایت شده

هر اندازه که اطلاعات و تبهر دانش آموز بیشتر شود از میزان وابستگی او به معلم کاسته می شود. در این مرحله کار معلم هدایت برنامه های نیمه مستقل دانش آموزان است.دانش آموزان برای اجرای دستورات معلم تلاش می کنند و معام تلاش می کند تا اقدامات زیر را انجام دهد:

1.تدارک تمرین های مناسب.

2.بازنگری تمرین ها.

3.تدارک بازخوردهای اصلاحی و تقویتی.

 

مرحله پنجم:تمرین مستقل

معلم تا مرحله پنجم دانش آموزان را با دو مرحله وابسته به معلم و نیمه مستقل برای دستیابی به مهارت و یادگیری مفاهیم پیش برده است.در مرحله پنجم روش تدریس حاضر است،معلم فعالیت های زیر را انجام می دهد:

.برای فعالیت های مستقل یادگیری در کلاس و منزل تکلیف تعیین می کند.یافته های دانش آموزان را بررسی می کند و بازخورد های لازم را رائه می دهد.



اهمیت قابلیت جذب دانش در نوآوری سازمان

اهمیت قابلیت جذب دانش در نوآوری سازمان

امروزه دانش کلید اصلی رقابت پذیری سازمان ها به شمار می رود . سازمان های جدید مبتنی بر دانش هستند و این بدان معنی است که آنها باید به گونه ای طراحی شوند که بتوانند دانش سازمانی خود را شناخته ، آن را احصاء و ذخیره کرده و در موقع لزوم از آن بهره برداری نمایند و هم چنین نیازهای دانشی خود را شناخته و از اطلاعات و دانش جدید به نحو احسن استفاده نمایند (باقری و اخوان ، 1389 ) .

سازمان ها نوآوری های گوناگونی را دنبال می کنند . نوآوری در خدمات و کالاها ، نوآوری در استراتژی و ساختار و نوآوری در فناوری از آن جمله هستند . منابع دانش خارج از سازمان اغلب برای فرآیند نوآوری در سازمان حیاتی هستند . تحقیقات انجام شده در شناخت ریشه های نوآوری ، نقش برجسته استفاده از دانش محیطی را در فرآیند نوآوری نشان داده اند (حسینی و حاجی پور ، 1387) .

مطالعات و بررسی ها نشان داده که سازمان ها تنها با تکیه بر دانش داخلی خود نمی توانند عملکرد مناسبی در محیط رقابتی داشته باشند و از طریق آن به نوآوری دست یابند . بنابراین برای اینکه سازمان ها در محیط رقابتی بتوانند به مزیت رقابتی دست یابند نیاز است تا علاوه بر دانش داخلی خود ، به شناسایی ، جذب و کاربرد دانش خارجی و جدید پرداخته از منابع دانش خارج از سازمان بپردازند . از این رو توانایی سازمان به منظور شناسایی ، کسب و به کارگیری دانش خارجی ، قابلیت جذب دانش نام دارد که مهم ترین جزء از قابلیت های مربوط به نوآوری در سازمان به شمار می رود . قابلیت جذب عاملی در جهت افزایش سرعت ، فراوانی و میزان نوآوری می باشد و در بعضی از مواقع ، نوآوری به تولید دانش می انجامد که در این صورت خود بخشی از قابلیت جذب سازمانی به حساب می آید (لین و همکاران ، 2002) .

نوآوری به عنوان یک فرآیند سازمانی شامل چهار مرحله شکل گیری فکر نو ، حمایت ، بهبود و استقرار آن است . سازمانی که از قابلیت جذب دانش بالایی برخوردار است ، اتصالاتی با منابع دانش خارجی ایجاد می کند که به مثابه کانال هایی برای انتقال افکار نو به درون سازمان عمل می کنند . بنابراین قابلیت جذب دانش از طریق شناسایی دانش خارج از سازمان می تواند نقش مؤثری در مرحله نخست نوآوری داشته باشد . اجزای دیگر قابلیت جذب دانش از قبیل جو ارتباطات و دانش مرتبط قبلی مراحل بعدی فرآیند نوآوری یعنی حمایت ، بهبود و استقرار را تقویت و تسهیل می کند (حسینی و حاجی پور ، 1387 ) .

در این راستا بعضی از تحقیقات بر نقش قابلیت جذب در رسیدن سازمان به نوآوری تأکید کرده اند برای مثال فسفری و تریبو[1] (2008) بیان کرده اند سازمان ها از طریق قابلیت های کسب دانش و درونی سازی دانش که قابلیت جذب بالقوه را تشکیل می دهند می توانند به نتایج نوآورانه دست یابند . چن و همکاران[2] (2009) نشان داده اند که قابلیت جذب ارتباط مثبت با عملکرد نوآورانه سازمان ها دارد . بنابراین سازمان ها می توانند با قابلیت جذب دانش به موفقیت های بیشتری در زمینه نوآوری دست یابند . زیرا آنها می توانند از طریق این فرآیند فناوری های خارجی را شناسایی و کسب کرده و حتی این فناوری ها و دانش جدید را به شکل مؤثری ارتقاء دهند .

بنابراین با توجه به مطالب ذکر شده در بالا می توان نتیجه گرفت که صرف اتکا به دانش و تکنولوژی داخلی برای رسیدن به نوآوری برای سازمان کافی نیست ، بنابراین نیاز است که سازمان ها علاوه بر دانش داخلی از طریق قابلیت جذب دانش به منابع دانش و تکنولوژی خارج از سازمان هم دسترسی داشته باشند . در واقع می توان گفت که نوآوری از طریق تلفیق دانش و تکنولوژی درونی سازمان و دانش و تکنولوژی خارج از سازمان محقق می شود که در این زمینه نقش قابلیت جذب دانش بسیار ارزشمند می باشد .


[1] - Fosfuri and Tribo

[2] - Chen et al



21شناسایی عوامل موثر بر عملكرد تحصیلی

نتایج تحقیقات انجام شده نشان می دهد كه عملكرد تحصیلی تنها یك عامل نیست بلكه عوامل متعددی بر این متغیر تاثیر گذار هستند . برخی از این عوامل عبارتند از انگیزش، توانایی و معلومات گذشته فرد، محیط روانی، گروه كلاس، گروه همگنان، محیط خانه، رسانه های گروهی به ویژه تلویزیون، انتظارات معلم، ویژگیهای شخصیت و حرفه ای معلم و…(كولین هارت و بلوم به نقل ازشعبانی،1382).
همچنین نتایج تحقیقات انجام شده، معدل تحصیلی دوره آموزش متوسطه(مارتینیوس  وهولته،1997) نگرش دانشجویان نسبت به تحصیل(مك گرت و برانستین ،1997)، عوامل شناختی مانند هوش(گدزلاو گینزو وندل ،1997) ویژگیهای فردی مانند جنس، سن،و نژاد(استدیكر،  راك،وبورتون،1996) و عوامل فرهنگی(چن، استیوسن،پالی ،1996) را در عملكرد تحصیلی موثر  می دانند (به نقل از خدایاری،1379).
در عملكرد تحصیلی مطلوب عوامل زیادی دخیل است زمینه خانوادگی و تجارب فردی و آموزشی از جمله عواملی هستند كه با عملكرد تحصیلی مرتبط هستند ، علاوه بر این، سطح سواد والدین،تشویق ها و انتظارات آموزشی والدین، جو مدرسه، حمایت و انتظارات آموزشی معلم نیز بر عملكردتحصیلی موثراند(مایا،2002).
معدل تحصیلی یاGPAیکی از شاخصهای متداول ارزیابی عملکرد تحصیلی است.بسیاری از دانشکده ها میزان حداقلی را به عنوان معیار قبولی در امتحانات یا به عنوان حد نصاب مورد نیاز برای ادامه تحصیل دانشجویان در نظر می گیرندمیزان این معیار دردانشگاههای مختلف متفاوت است مثلا در اکثر دانشگاههای ایران این مقیاس از صفر تا 20 درجه بندی شده ومعمولا نمره بالاتر از 14به عنوان نمره قبولی در نظر گرفته می شود.این درحالی است که به عنوان مثال در دانشگاه هوستون ایالت متحده کسب نمره حداقل 2 از 4به عنوان نمره قبولی منظور شده ونمره 3 وبالاتر،به عنوان شاخص پیشرفت تحصیلی مناسب قید شده است(سنایی نسب وهمکاران،1391)
به طور كلی عوامل موثر بر عملكرد تحصیلی را می توان به صورت زیر تقسیم نمود:
1-ویژگی های فردی دانشجویان
2-عوامل خانوادگی.
3-دا نشگاه و نظام آموزشی.
دكتر هومن(1366) در این زمینه می گوید: فرایند تربیتی بدون تردید بیش از یك یا دو عامل را در برمی گیرد" تركیب پژوهشها و نظریه ها دلالت بر این دارد كه پیشرفت تحصیلی زیر نفوذ انگیزش،توانایی و به اعتباری معلومات گذشته فرد، كیفیت و كمیت تدریس به عنوان عامل اساسی و محیط روانی گروه كلاس، گروه همگنان، محیط خانواده و مكان استفاده از رسانه های گروهی به ویژه تلویزیون به عنوان مكمل یا پشتیبان قرار دارد . نتایج پژوهش های گذشته همگی دلالت بر این داردكه عوامل مذكور درزمره علتهای ثابت یادگیری در كلاس درس به شمار می آیند(فولادی،1387).
عوامل موثر بر عملكرد تحصیلی از نظر فریتنی
یك فاكتور، ممكن عبارت از توانائیهای ذاتی كه در بدو تولد وجود دارند. ولی تایید این مورد مستلزم پژوهش های بیشتر است.
یك هدف عملی تر(شدنی) و شاید وابسته تر به سیاست، بررو ی فاكتورهای محیطی تمركز خواهدكرد. به عبارتی وسیع تر اینها می تواند، در معرض تحصیل و دیگر جنبه های زندگی قرار گرفتن،طبقه بندی شوند . برای مثال توسط یكی از والدین آموزش داده شود، گذراندن وقت با دوستان،تماشای تلویزیون یا خواندن روزنامه . اگر تحصیل با عملكرد تحصیلی مرتبط باشد، ما بایستی انتظارداشته باشیم كه نمرات درآزمون با افزایش سنوات تحصیلی بهبود پیدا كند.
برخی دانش آموزان ممكن است در یك سال اضافی از ترغیب والدین شان در جهت موفقیت بهره مند شوند درحالیكه برخی دیگر ممكن است مجبور شوند بیش از یكسال باكم توجهی والدین روبروباشند.
برخی دانش آموزان ممكن است از صحبت كردن با دوستانشان در مورد آرزوهای شغلی سود ببرند واینكه چگونه به این شغلها برسند، در حالیكه برخی دیگر ممكن است توسط دوستانشان به شركت درفعالیت های نامشروع كشانده شوند(فرینیتی،2008).
عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی از نظر بیابانگرد:
عامل فردی: هوش، توجه، انگیزه، آشفتیگهای عاطفی و هیجانی و نارساییهای جسمی. 
عامل خانوادگی: روابط و نظام آموزشی خانواده، وضعیت اجتماعی – اقتصادی، ناسازگاری میان والدین.
عامل آموزشی–  مدرسه ای: شیوه تدریس معلم، برنامه درسی، انتظارا ت و پیش داوریهای معلم، شرایط فیزیكی كلاس و ارزیابی نادرست از عملكرد دانش آموزان(بیابانگرد،1379)
عوامل موثر بر ستانده آموزشی(پیشرفت تحصیلی)ازمنظر نادری
فرد و خانواده: سطح دانش و سواد فرد، انگیزه، توانمندیهای ذاتی، سلامت جسمانی، وضعیت خانوادگی(تحصیلات والدین،درآمد،بعد خانوار).
نهاد یا واحدآموزشی : امكانات فیزیكی(ساختمان و فضا، كتابخانه، تجهیزات )، منابع انسانی(تحصیلات، تجربه، جنسیت و ...)
. نظام آموزشی.
محیط اجتماعی- فرهنگی(نادری،1383).
در اكثریت قریب به اتفاق مناطق جهان، عوامل آموزشی از عوامل عمده پیشرفت تحصیلی به شمارمی آیند . برای نمونه عوامل مذكور در آمریكا، اقیانوسیه و آسیا از اولویت برخوردارند . عوامل خانوادگی در اروپا، آفریقا و آسیا در درجه دوم قرار دارندو بالاخره عوامل اقتصادی- اجتماعی وفردی به ترتیب در درجه سوم و چهارم هستند . پژوهشهای به عمل آمده در نقاط مختلف ایران نشان می دهد كه به ترتیب عوامل آموزشی، خانوادگی، اقتصادی- اجتماعی و فردی از اولویت برخوردارهستند(فولادی،1387).
عملكردتحصیلی به عوامل گوناگونی بستگی دارد . كه هر كدام می تواند در شرایط خاصی عملكردفرد را در نظام آموزشی تحت تاثیر قرار دهد . البته از دیرباز توانایی ذهنی را موثرترین عامل برعملكرد تحصیلی دانسته اند و لیكن تفاوت در عملكرد تحصیلی دانشجویان دارای توانایی ذهنی یكسان باعث شد كه تحقیقات بسیاری تاثیراین عوامل را بر روی عملكرد فرد مورد بررسی قراردهند. بطور مثال شولتز ( 1993 )، ارتباط بین برتری اقتصادی، انگیزش، پیشرفت و عملكرد تحصیلی را در مدارس ابتدایی مورد پژوهش قرار داد و دریافت كه برتری اقتصادی و انگیزش پیشرفت به طورمعنی دارتری در عملكرد تحصیلی دخالت دارد تا توانایی ذهنی . عواملی چون شغل پدر، میزان تحصیلات والدین، حضور یا عدم حضور یكی از والدین، وضعیت اقتصادی و اندازه خانواده را ازجمله عواملی می داند كه می تواند بر موفقیت یا عدم موفقیت تحصیلی اثر بگذارد(فاتحی خشکناب،1382).



افت تحصیلی

افت تحصیلی 
افت تحصیلی یکی از معضلات آموزش و پرورش به شمار می رود که باعث هدررفتن سرمایه انسانی و مالی می شود .
تعطیلات زیاد باعث فراموشی آموخته ها می شود و همچنین به علت اینکه کتابهای درسی دارای حجم زیاد بوده و زمان ما محدود و با تعطیلات رسمی و غیر رسمی زمان کمتر می شود بنابراین هم از کیفیت و کمیت تدریس و آموزش کاسته شده و باعث افت تحصیلی می گردد . برای جلوگیری از آن باید علاوه بر کاهش تعطیلات ایجاد عادات مناسب مطالعه در دانش آموزان بوجود آوریم تا در هنگامی که در تعطیلات بسر می برند از آموزش آنقدر دور نمانند که برگشت به حالت قبل از تعطیلات مشکل و نیاز به وقت زیاد باشد . یکی از مسایل و مشکلات اساسی نظام آموزشی هر کشوری مسأله افت تحصیلی است. این مسأله هر ساله هزینه های سنگینی به بار می آورد و دور نمای پیشرفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی کشورها را مبهم می نماید. براساس مطالعات انجام شده این مشکل هر ساله درحال افزایش است و بسیاری از دانش آموزان و حتی دانشجویان نمی توانند از پس مواد و محتوای آموزشی طراحی و تدوین شده و برآمده و یا آنها را در موعد مقرر به پایان رسانند. زمانی این مسأله تأسف انگیزتر خواهد بود که بدانیم بسیاری از این افراد تواناییهای لازم برای کسب موفقیت دارند و موفق نمی شوند ( آرمند، 1382). 
دراینجا به بررسی تأثیرات افت تحصیلی بر عملکرد آموزشی و رفتاری می پردازیم .

2-5-1- تعریف افت تحصیلی 
بیابان گرد(1375)، بیان می کند که: منظور از افت تحصیلی« کاهش عملکرد تحصیلی دانش آموز از سطحی رضایت بخش به سطحی نامطلوب است » توجه به تعریف فوق نشان می دهد که مقایسه و سنجش سطح عملکرد تحصیلی قبلی و فعلی دانش آموز بهترین شاخص از افت تحصیلی است. نکته قابل توجه این است که این مشکل، دارای ابعاد مختلفی است که تمامی آن را می توان در سه بعد فرد، خانواده و مدرسه و جامعه خلاصه نمود. قبل از شرح نقش هر یک از این ابعاد و عوامل باید اضافه نمود که فقط در ذهن و روی کاغذ می توان آنها را از یکدیگر مجزا نمود، در واقعیت گاهی چنان این عوامل درهم تنیده اند و کنش متقابل دارند که تعیین نقش و سهم هر کدام به دشواری امکان پذیر است( بیابان گرد1375)،.
الف ) علل فردی 
1- هوش: بدون شک یکی از عوامل مهم در افت تحصیلی کمبود هوش و تواناییهای ذهنی است. هوش هرفرد را می توان به دو نوع هوش عمومی و اختصاصی(با استعداد) تقسیم کرد .
هوش عمومی نوعی توانایی است که در اغلب فعالیتهای انسان خود را نشان می دهد هوش اختصاصی استعداد خاصی است که فرد دریک یا چند زمینه خاص دارد. اگر به نمرات دروس مختلف یک فرد نگاه کنیم می بینیم که نوعی رابطه بین آنها وجود دارد (هوش عمومی)، یعنی، این طور نیست که آن فرد در یک درس بسیار قوی و در درس دیگر بسیار ضعیف باشد. از طرف دیگر کمی تفاوت ممکن است دیده شود مثلاً فرد در درس علوم بهتر از ادبیات فارسی باشد ( هوش اختصاصی ) افراد از نظر میزان برخورداری از هوش عمومی و اختصاصی با یکدیگر تفاوتهای بسیاری دارند که باید به آنها توجه کرد . مطالعات نشان داده است که درصد بسیار اندکی( حدود 10 درصد) از موارد افت تحصیلی به علت ناتوانی ذهنی و عدم کشش فرد است. بسیار مشاهده شده است دانش آموزی را که مشکل تحصیلی داشته و با تشخیص کمبود هوشی به مراکز مشاوره و کلینیکها ارجاع داده اند پس از ارزیابی دقیق مشخص می شود که دانش آموز هیچ گونه ضعف شناختی و یا هوشی ندارد و علت یا علل دیگری عامل مسأله است. امروزه دیگر آن اهمیتی که در گذشته به هوش داده می شد داده نمی شود گفته می شود هر شخص با نردبان صفات شخصیتی خود راه تکامل و پیشرفت را طی کند و آنچه مهم است صبر و بردباری و بویژه پشتکار است( بیابان گرد1375)،.
ازبین دو دانش آموز با بهره هوشی مساوی، آن موفق تر خواهد شد. پیشرفت تحصیلی بهتری خواهد داشت که تلاش بیشتری نموده و پشتکار زیادتری داشته باشد .
2- توجه : برای یادگیری و به خاطر سپردن هر مطلبی اولین شرط توجه به آن مطلب است بدیهی است که اگر دانش آموز از هوش بالایی هم برخوردار باشد ولی به مطلب یا موضوعی توجه نکند نمی تواندآن را فراگیرد علت افت و شکست تحصیلی بعضی از دانش آموزان ناشی از عدم توجه به معلم و موارد تدریس شده و نیز عدم تمرکز حواسی هنگام مطالعه و انجام تکالیف درسی است و هرچه توجه بیشتر باشد یادگیری عمیقتر انجام شده و تعطیلات نمی تواند باعث فراموشی مطالب گردد(همان منبع).
3- انگیزه: انگیزه به حالتهای درونی فرد که موجب هدایت رفتار او به سوی نوعی هدف است گفته می شود انگیزه درواقع موتور حرکت هر فردی است – محققان یکی از دلایل افت تحصیلی را نداشتن انگیزه پیشرفت می دانند. و چون دانش آموزان ما انگیزه ندارند خواهان این هستند که از هرفرصتی برای فرار از مدرسه و تعطیل کردن محل تحصیل خود استفاده کنند. افراد دارای انگیزه پیشرفت بالا به تکالیفی روی می آورند که درجه دشواری آن در حد متوسط باشد و از تکالیف خیلی آسان یا خیلی دشوار پرهیز می کنند تکالیف آسان برای آنان مبارزه ای تلقی نمی شود و رقابت علیه استانداردهایی چنین آسان ایجاد انگیزه نمی کند، و انجام دادن تکالیف آسان نیز احساس فضیلتی به شخص نمی بخشد، گرچه تکالیف دشوار چالش فراوان ایجاد می کنند، ما برای افراد دارای نیاز به پیشرفت بالا انگیزه آفرین نیستند، زیرا موفقیت در آنها بسیار غیر تحمل است. افراد دارای انگیزه و نیاز به پیشرفت پایین نیز به سوی تکالیف نیمه دشوار روی می اوردند . اما درتمایل به نزدیک شدن به آنها چندان مصمم نیستند کسانی که دارای ترس شدید از شکست هستند، یا به سوی تکالیف بسیار آسان که احتمال موفقیت در آنها زیاد و احتمال شکست بسیار کم است روی می آوردند، یا به تکالیف بسیار دشوارکه بتوانند ازدشواری آنها به عنوان بهانه ای برای عدم موفقیت استفاده کرد( بیابان گرد،1375).
برای ایجاد انگیزه در دانش آموزان معلمان ومربیان می توانند از روشهای زیر بهره گیرند :
الف ) باید تلاش نمود تا درفرد احساس نیاز به وجود آید.
ب ) وقتی دانش آموزی در اثر شکست در درس تازه نسبت به آن درس نگرش منفی پیدا می کند، باید به او کمک کرد در درس تازه موفقیت کسب کند و در نتیجه به تصوری مثبت تر نسبت به توانایی خود در مورد یادگیری مطلب درسی دست یابد زیرا یادگیری همراه با موفقیت به ایجاد انگیزه منجر می شود .
ج ) آنچه که ازدانش آموزان به عنوان هدف آموزش انتظار دارید درآغاز درس دقیقاً برای آنان بگویید .
د ) هدفهایی را که مطرح می کنید باید روشن معین و متناسب با توانایی دانش آموزان باشد .
ه ) در شرایط مقتضی از تشویقهای کلامی استفاده کنید استفاده از کلماتی چون خوب عالی و مرحبا پس از عملکرد درست دانش آموز، از تدابیر مؤثر در ایجاد انگیزه است .
و ) باید شرایطی را فراهم کرد که دانش آموز موفقیت خود را احساس کند. زیرا هیچ چیز مانند خود موفقیت به موفقیت کمک نمی کند.
ز ) باید تکالیفی را که ارائه می دهید نه بسیار مشکل باشد و نه ساده .
ح ) تکالیف یکنواخت ارائه ندهید به عبارت دیگر از خاصیت برانگیختی مطالب مختلف استفاده کنید.
ت ) تبادل نظر با دانش آموزان درباره¬ی مشکلات درسی و شرکت دادن آنها در طرح نقشه های کار وفعالیت فواید زیادی دارد .
ی ) تکالیفی را که به دانش آموزان می دهید جلسه بعد از آنان بخواهید .
ق ) مطالب آموزشی را از ساده به دشوار ارائه دهید . ارائه مطالب از ساده به مشکل و به صورت متوالی باعث می شود که دانش آموزان ابتدا در یادگیری مطالب ساده به اندازه کافی موفقیت به دست آورند و این توفیق اولیه انگیزه آنها را برای یادگیریهای بیشتر افزایش دهد .
ز ) از ایجاد رقابت و همچشمی در میان دانش آموزان جلوگیری کنید .
ک ) می توان با فعال نمودن دانش آموز در هنگام تدریس و وادار ساختن وی به انجام کارهایی درباره درس در او انگیزه قوی ایجاد کرد.
ل ) بالاخره برقراری رابطه بین مطالب کتب درسی با واقعیات زندگی، در ایجاد انگیزه مؤثر است
(نصر اصفهانی، 1371).
4- آشفتگی های عاطفی و هیجانی : مشکلات عاطفی و هیجانی دانش آموزان در مقاطع مختلف رشد  می تواند باعث افت تحصیلی آنان شود و یادگیری را تا حد زیادی کاهش می دهد. اگر ما از زمان بهره کافی ببریم اگر تعطیلات زیاد هم داشته باشیم مسئله ای نیست و بازدهی ما کم نخواهد شد البته باید به روحیه و روان دانش آموزان توجه کافی شود تا این امر صورت بگیرد .
فشارهای روانی خاص هر مرحله از رشد می تواند باعث اشتغال خاطر، آسیب وارد آمدن به قوای هوشی ، تحلیل انرژی ذهنی، عدم متمرکز حواس و در نهایت افت تحصیلی دانش آموزان شود.
5- نارساییهای جسمی:
الف ) دانش آموزانی که دارای بنیه¬ی ضعیفی هستند و از سلامت عمومی کامل برخوردار نیستند نمی¬توانند به اندازه کافی کوشش و فعالیت داشته باشند این دسته به خاطر دارا بودن استعداد ابتلا به انواع بیماریها از پیشرفت تحصیلی درسی باز می مانند .
ب ) وجود ضعف در بینایی و شنوایی نیز سبب عقب ماندگی و افت تحصیلی می شود بعضی  از دانش آموزان دچار این نوع ضعف ها هستند که اگر به موقع تشخیص داده نشود به علت خوب درک نکردن درسها، افت تحصیلی اجتناب ناپذیر است .
ج ) ناراحتیهای مربوط به مراکز عصبی و ناهماهنگی های حسی و حرکتی درجای خود باعث افت تحصیلی دانش آموز خواهد شد .
د ) مشکلات ارتباطی: توانایی برقراری ارتباط با معلمان و همکلاسیها باعث استفاده هرچه بیشتر از مطالب و موضوعات کمک گرفتن برای حل مشکلات درسی احتمالی و ایجاد صمیمیت خواهد شد گاهی فقدان مهارت اجتماعی باعث گوشه گیری و انزوا گزینی کودک و به دنبال آن افت تحصیلی خواهد شد(بیابان گرد، 1375).

ب ) علل خانوادگی 
الف ) روابط نظام ارزشی خانواده: شاید بتوان گفت مهمترین عامل مؤثر در شکل گیری نگرش دانش آموز نسبت به تحصیل خانواده است اینکه والدین با دانش آموز و درس و تحصیل او چگونه برخورد کنند و در الگوهای تربیتی خود برای چه نوع رفتارهایی ارزش قائل می شوند. یکی از اجزای اساسی، در شکل گیری نگرش دانش آموز نسبت به تحصیل است چنانچه نگرش خانواده نسبت به مدرسه، معلمان و درس منفی باشد و یا بین آنچه می گویند و آنچه عمل می کنند تفاوت وجود داشته باشد طبیعی است که به تدریج فرزند آنها نیز نگرشی منفی به درس و تحصیل پیدا خواهد کرد. در مورد بسیاری علت افت تحصیلی و یا شکست تحصیلی به وجود این گونه نگرشهای منفی، تضادها، مساعد نبودن شرایط خانواده از نظر عاطفی و روانی برمی گردد. اگر کمی در مورد آن روی سکه، یعنی نقش خانواده در پیشرفت تحصیلی سخن بگوییم اهمیت آن بیشتر روشن می شود .
مهمترین نقشی که والدین درزمینه پیشرفت تحصیلی فرزندان می توانند داشته باشند ایجاد محیطی آرام و مساعد برای مطالعه و انجام تکالیف است. دربعضی مواقع والدین به طورناخواسته و ناآگاهانه نه تنها محیط مساعدی را برای مطالعه فرزندان ایجاد نمی کنند. بلکه اصرارمی ورزند که دانش آموزان درمحیلی آکنده ازسروصدا و محرکهای مختلف مزاحم به انجام تکلیف بپردازند. آنها تصورمی کنند مطالعه و انجام تکالیف نیزمانند کارهای دیگردرهرشرایطی قابل انجام است. ولی باید توجه داشت که یادگیری درشرایطی بهترصورت می گیرد. که درآن محیط آرام باشد و محرکهای مزاحم ازجمله تلویزیون، بازی سایرکودکان و سروصداهای دیگرکمترباشد والدین با اجتناب ازترتیب دادن جشنها و مراسم مختلف و یا شرکت درآنها درایام امتحانات    می توانند برپیشرفت تحصیلی فرزندان خود تاثیرداشته باشند.
غنی کردن محیط خانواده ازدیگرراههایی است که پیشرفت تحصیلی فرزندان را تضمین می کند.
والدین می توانند به جای خرید اشیای غیرضروری برای دانش آموزان کتابهای کمک درسی و وسایل کمک آموزشی تهیه کنند ،تا ازاین طربق هم دانش آموزان اوقات فراغت خود را به خوبی بگذرانند و هم به یادگیری آنها کمک شود متاسفانه درکشورما مطالعه¬ی کتابهای غیردرسی و کمک درسی کمترمتداول است درحالیکه ازطریق تهیه¬ی این گونه کتابها می توان کمک موثری به فرزندان کرد(بیابان گرد،1375).
ب) فقرمالی خانواده یکی ازعوامل مهم افت تحصیلی کودک است که به طورغیرمستقیم برپیشرفت درسی چنانکه اشاره شد تاثیرمی گذارد محروم ماندن ازغذای سالم و کافی و نداشتن استراحت لازم به علت پرداختن به فعالیتها وکارهای غیردرسی برای جبران فقرمالی موجب عقب ماندگی درسی می شود.
ج) فقر فرهنگی و بیسوادی یا کم سوادی والدین .
د ) فقدان والد یا والدین .
ه ) وجود مشاجره و ناسازگاری میان والدین
و ) علت دیگری که ناشی از مشکلات خانوادگی است و برمیزان پیشرفت درسی دانش آموز تأثیر دارد نحوه ارتباط دانش آموز با برادران و خواهران است . اگر در خانواده بیشتر افراد همواره مشغول مطالعه باشند در رویکرد دانش آموز به مطالعه تأثیر خواهد گذاشت برعکس اگر انها فعالیتهای بی فایده داشته باشند . بتدریج ممکن است کودک از انها الگو گرفته و به عقب ماندگی درس گرفتار شود.
ج ) علل آموزشی مدرسه ای 
گاهی علت افت تحصیلی و یا شکست درسی دانش آموز را باید درمدرسه جست وجو کرد . اهم عللی که می توان از این نظر مورد بررسی قرار داد به شرح زیر است:
1- شیوه تدریس معلم می توان گفت که هر دانش آموز به شیوه¬ی خاص مطالب درسی را درک وفرا می گیرد، وظیفه معلم است که با شناخت دانش آموزان و آگاهی از چگونگی کاربرد شیوه های مختلف تدریس روش مناسبی برای تدریس انتخاب کند گاهی علت افت تحصیلی دانش آموز این است که شیوه تدریس معلم مطابق روش یادگیری دانش آموز نیست .
2- برنامه درسی مدرسه گاهی علت افت تحصیلی دانش آموزان این است که برنامه درسی طراحی شده از طرف مدرسه مناسب نیست، مثلاً دروس نسبتاً سخت را پشت سرهم و یا درساعاتی گذاشته اند که عموماً دانش آموزان خسته هستند وهمچنین در اکثر مدارس مسئله کتابخوانی و حفظیات مطرح است نه مطالب کاربردی و عملی.متناسب با نیازاجتماعی و فرهنگی جامعه( امین شایان جهرمی، 1386).
3- افتخارات و پیشداوریهای معلم گاهی افت تحصیلی دانش آموز انتظار عدم موفقیت و پیشداوری غلطی است که معلم از دانش آموز دارد معلم در اولین برخورد با شاگردان خود سعی می کند یا پیشداوری خود آینده تحصیلی آنها را مجسم کند مطالعات نشان داده است که این پیشداوریها بر میزان پیشرفت و یا شکست دانش آموز در درس تأثیر دارد به این صورت که اگر ما دانش آموزی را که نمرات متوسط دارد به یک معلم معرفی کنیم و به او بگوییم تیز هوش است و نمرات درخشانی خواهد آورد خود این دادن نگرش بر ارتباط معلم با دانش آموز تأثیر خواهد گذاشت و باعث پیشرفت درسی وی خواهد شد نتیجه اینکه معلمان باید از پیشداروی بویژه پیشداوری منفی و انتظار شکست در یک فرد جداً بپرهیزند زیرا خود این پیشداوری منجر به شکست او خواهد شد .
4- شرایط فیزیکی کلاس گرما یا سرمای بیش از حدکلاس ، نامناسب بودن نظافت و نورکلاس ، سروصداهای غیر معمول و تعداد بیش از حد دانش آموزان در کلاس از جمله عواملی است که ممکن است افت تحصیلی را در پی داشته باشد .
5- تعویض مکرر معلمان در طول سال تحصیلی و ناتوانی بعضی از دانش آموزان به منظور سازگاری با روش تدریس و خصوصیات معلم ممکن است بویژه در مقاطع آموزشی، پایین تر منجر به افت تحصیلی شود .
6- ارزیابیهای نادرست معلمان از عملکرد دانش آموزان کنترل نامناسب کلاس توسط معلم فقدان وسایل کمک آموزشی، کمبود کتب درسی، عدم همکاری و ارتباط بین اولیاء و مدرسه کمبود فضاهای آموزشی از جمله دیگر علل مؤثر در افت تحصیلی دانش آموزان از میان عوامل فوق معلم اهمیت بسیاری دارد. ویژگی های یک معلم خوب را در اینجا بیان می کنیم (ممتاز جهرمی ،1386).
صفات معلمان خوب 
1- برخورداری از سلامت جسمانی، معلم باید هم از سلامت جسمانی و هم سلامت روانی برخوردار باشد تا قادر به ایفای نقش های مختلف خود باشد.
2- توانایی درشناخت دانش آموزان و صمیمی شدن با آنها.
3- توانایی در مشارکت دادن دانش آموزان در فرایند یادگیری ، چون وظیفه اساسی معلم در تدریس، راهنمایی دانش آموزان برای یادگیری است. معلم خوب معلمی است که با استفاده از شیوه های گوناگون و در موفقیتهای مختلف، دانش آموزان را فعالانه با مطالب آموزشی و موقعیتهای یادگیری درگیر نماید.

4- توانایی در استفاده از شیوه های مناسب تدریس .
5- رعایت اصول ارائه مطالب ارائه مطالب به دانش آموزان باید با رعایت اصول و ترتیبی انجام شود تا  یادگیری را سهل تر و پایدارتر کند. به عنوان مثال الگوی زیر مناسب است؛ مطلع کردن دانش آموز از اهداف آموزشی، ایجاد انگیزه و جلب توجه یادگیرنده، یادآوری مطالب قبلی مربوط به درس جدید، ایجاد شرایط ارائه درس و رعایت تسلسل و هدایت بحث در کلاس .
6- استفاده از وسایل و امکانات کمک آموزشی در صورتی که از حواس مختلف انسان برای یادگیری استفاده شود، مسلماً یادگیری راحت تر و عمیق تر صورت می گیرد ، لذا معلمی بهتر است که حتی الامکان حواس بیشتری را در یادگیری درگیر نماید .
7- ارزشیابی مستمر از دانش آموزان، معلمی موفق است که همواره میزان یادگیری دانش آموزان را مورد ارزیابی قرار دهد تا بتواند روشها و برخوردهای خود را اصلاح کند.
8- داشتن انعطاف عاطفی 
9- با ثبات بودن رفتار معلم باید واضح و روشن باشد زیرا قابل اعتماد و اتکا بودن معلم به قابل پیش بینی بودن رفتار او بستگی دارد.
10- منطقی بودن.
11- خلوص و یکرنگی و تبعیض نگذاشتن بین دانش آموزان.
12- بردباری و صبوری.
13- توانایی گوش دادن به گفتار دانش آموزان.
14- طرد نکردن دانش آموزان و لقب ندادن به آنها.
15- وارد نشدن به حریم شخصی فرد ، بسیاری از دانش آموزان از اینکه با اصرار معلم مسایل شخصی خود و خانوادگی شان را افشا کنند . دچار احساس ناراحتی و گناه می شوند ، از این رو معلم در صورت تمایل دانش آموز با شیوه¬ی محتاطانه ای باید به دانش آموز نزدیک شود.
16- استفاده نکردن از تنبیه های لفظی .
17 – توانایی ایجاد رروابط صمیمانه با والدین.
18- کاهش سطح ناکامی و بدرفتاری ، معلم باید در زمانی که دانش آموز دچار ناکامی در زمینه¬ی تحصیلی و یا ارتباطی می شود به او یاری رساند از شدت هیجانات منفی سوء رفتار وی بکاهد .
19- امکان انتخاب و ابراز وجود دادن به دانش آموز.
20- تشویق دانش آموز به برنامه ریزی و پذیرش مسئولیت تحصیلی ، معلم خوب معلمی است که دانش آموز را تشویق به برنامه ریزی برای انجام تکالیف و وظایف خود کند تا ازاین طریق احساس کفایت و توانمندی در وی ایجاد شود.
21- بالاخره برقراری نظم و انضباط در کلاس، از جمله نشانه های معلم خوب و موفق آن است که بتواند نظم و انضباط منطقی را در کلاس حکمفرما کند و صرفاً به ارائه درس توجه نداشته باشد. منظور از انضباط هم ساکت و آرام بودن و گوش دادن به حرفهای معلم نیست زیرا جو کلاس باید متنوع و دوست داشتنی باشد ؛ به طوری که هر دانش آموز احساس آرامش و دلبستگی به کلاس داشته باشد. باید تا آنجا که ادامه دارد مدرسه را جذاب کنیم تا دانش آموزان خواهان بودن در آن باشند نه فرار از مدرسه. دراینجا به راه حل هایی برای جذابیت مدرسه بیان می شود .